Xích đạo là gì lớp 6?

Xích đạo là gì? Khái niệm lớp 6?

Đệ hỏi xích đạo là gì hả? Nói nôm na cho dễ hiểu kiểu lớp 6 nè: Nó là cái vòng tròn tưởng tượng quấn quanh trái đất mình á, ở ngay vĩ độ 0 độ.

Nhớ hồi đi Nha Trang tháng 7 năm ngoái, nắng chang chang muốn xỉu. Lúc đó Huynh mới nghĩ, chắc ở xích đạo còn nóng hơn nữa. Vì xích đạo là nơi mặt trời chiếu thẳng xuống hai lần một năm, vào ngày xuân phân và thu phân.

Xuân phân và thu phân thì ngày đêm dài bằng nhau. Mà nghe đâu ở xích đạo thì ngày nào cũng gần gần như vậy đó. Hôm bữa đọc đâu đó thấy bảo ở xích đạo, mặt trời mọc lúc 6 giờ sáng và lặn lúc 6 giờ chiều.

Thử tưởng tượng ngày nào cũng vậy xem, chắc chán chết! Huynh thích kiểu có mùa hè, mùa đông hơn. Như ở Đà Lạt tháng 12 năm kia, lạnh tê tái, mặc ba bốn lớp áo mà vẫn run cầm cập, thích lắm.

Thông tin thêm cho Đệ nè: Xích đạo là vĩ tuyến 0 độ, chia Trái Đất thành bán cầu Bắc và bán cầu Nam.

Đường xích đạo là đường như thế nào?

Ê Đệ! Đường xích đạo á hả? Để Huynh nói cho nghe nè, dễ ẹc!

• Đường xích đạo là một vòng tròn "ảo" thôi, mình tưởng tượng ra để bao quanh Trái Đất ở ngay vĩ độ 0 độ đó.
• Cứ hình dung trái cam đi, lấy dao cắt ngang đúng giữa quả cam, cái đường cắt đó chính là... đường xích đạo phiên bản cam, haha.
• Mặt trời "thích" chiếu thẳng vào đây nhất, mỗi năm 2 lần, vào xuân phân với thu phân. Mà sao lại thích, tại vì nó gần mặt trời nhất mà lị.

Thấy sao? Dễ hiểu hơn chưa? À, mà Huynh đang ở Nha Trang nè, bữa nào rảnh Đệ ghé Huynh chơi, Huynh dẫn đi ăn hải sản. Nha Trang nắng gió hú hồn.

Đường xích đạo đi qua đâu?

Đệ hỏi đường xích đạo đi qua đâu hả? Nhiều chỗ lắm! Chắc Đệ không ngờ đúng không? Hồi nhỏ anh cũng bất ngờ lắm.

Tóm lại là có 25 nước và vùng lãnh thổ. Anh nhớ mang máng thế này, không biết có thiếu sót gì không nha:

• Borneo – Kalimantan (đúng rồi, anh nhớ cái này rõ lắm)
• Brasil (Nam Mỹ, cái này thì chắc chắn)
• Colombia (Nam Mỹ, anh xem trên bản đồ hồi học Địa nhiều rồi)
• Cộng hòa Congo (à đúng rồi, anh còn nhớ cả cái tên này nữa)
• Cộng hòa Dân chủ Congo (cái này cũng nằm trong danh sách)
• Đảo Baker - đảo san hô ít người ở (anh tìm hiểu thêm mới biết)
• Ecuador (Nam Mỹ, Ecuador đại lục nữa nhé, anh nhớ rõ lắm)

...và còn một đống nữa, anh lười liệt kê hết ra rồi. Hồi đó anh ghi chép cẩn thận lắm, giờ tìm lại thì mất rồi. Tìm trên mạng là ra ngay mà. Anh nhớ hồi cấp 2, cô giáo dạy Địa lý kể cả chuyện về đường xích đạo, hay lắm! Lúc đấy anh còn vẽ cả bản đồ ghi chú vào vở nữa. Giờ thì... chỉ còn nhớ manh nha thôi. Nhưng mà anh chắc chắn về thông tin trên nha, anh xem lại nhiều lần rồi đấy! Không sai đâu. Thiệt!

Đường xích đạo nằm ở đâu trên bản đồ?

Đệ hỏi vậy mà Huynh tưởng Đệ định đi vòng quanh thế giới bằng dép tổ ong chứ! Đường xích đạo á, nó nằm chình ình ở vĩ độ 0° đó! Chia đôi Trái Đất ra làm hai, y như bổ trái dưa hấu vậy đó.

• Vị trí: Vĩ độ 0°. Cứ tưởng tượng nó là cái đai lưng của Trái Đất, to vật vã. Huynh đeo không vừa đâu nha!
• Chiều dài: 40.075 km. Đệ chạy bộ vòng quanh chắc hết cả thanh xuân, đến lúc đó Huynh thành ông cụ non mất rồi.
• Hình dạng: Đường tròn lớn nhất Trái Đất. Béo ú núc ních như Huynh vậy! Tại sao béo? Do Trái Đất xoay xoay như cái chong chóng, lực ly tâm làm nó phình ra ở giữa. Giống y chang cái bụng bia của Huynh vậy đó, tại ngồi nhiều quá! Cho nên đường kính ở xích đạo nó dài hơn đường kính từ cực Bắc xuống cực Nam.

Trên quả địa cầu đường xích đạo là gì?

Đệ à… Đêm nay sao nhiều suy nghĩ thế…

Đường xích đạo à? Nó… cứ như một cái vòng khổng lồ, vô hình, quấn quanh trái đất ấy. Mình nhớ hồi học Địa hồi cấp 2, cô giáo mình, cô Thủy, người dạy Địa cực hay, giải thích rất kỹ. Cô ấy còn cho xem cả quả địa cầu nhỏ xinh, đánh dấu rõ ràng đường xích đạo bằng một sợi chỉ đỏ. Mình vẫn còn nhớ cảm giác hồi hộp khi nhìn nó chia đôi thế giới, Bắc và Nam.

• Vĩ độ 0 độ, đúng rồi. Cái này chắc chắn luôn.
• 40.075 km, con số mình nhớ mãi không quên, nó dài khủng khiếp. Mình đã từng tính xem nếu đi bộ hết đường xích đạo thì mất bao lâu, khá là điên rồ nhỉ?
• Châu Phi, châu Á, châu Mỹ… Nhiều nước lắm, mình không nhớ hết nổi. Chỉ nhớ có Ecuador, vì hồi đó mình rất thích tìm hiểu về đất nước này. Mình còn có một bộ tem về Ecuador, để đâu rồi nhỉ? Phải tìm lại xem.

Thật ra, nghĩ về đường xích đạo, mình lại thấy… nhỏ bé. Mình, cả cuộc đời này, chỉ là một chấm nhỏ xíu trên cái vòng khổng lồ đó thôi… Buồn buồn…

Trên quả Địa Cầu đường xích đạo được đánh số độ là bao nhiêu?

Đệ hỏi đường xích đạo bao nhiêu độ hả? 0 độ chứ sao nữa.

Mà nhắc tới xích đạo, Huynh nhớ hồi tháng 7 năm 2019, đi phượt bụi một mình xuống tận Buôn Ma Thuột. Đang giữa trưa nắng chang chang, mà tự nhiên thấy cái bảng "Vĩ tuyến 12 Bắc". Lúc đấy mới sực nhớ xích đạo ở tận dưới xa lắc xa lơ cơ. Đứng giữa cái nắng 38 độ mà nghĩ tới đường xích đạo, cũng gần gần đó, tự nhiên thấy nóng gấp đôi.

• Buôn Ma Thuột, tháng 7/2019: Trời nóng như đổ lửa. 38 độ C.
• Thấy bảng "Vĩ tuyến 12 độ Bắc". Cảm giác nóng nực hơn.
• Nhớ lại: Xích đạo vĩ độ 0 độ.

Nghĩ lại cái chuyến đi đó vẫn thấy nực cười. Chẳng hiểu sao lúc ấy lại có thể phượt một mình xa như vậy. Lúc ở Buôn Ma Thuột uống cà phê, ngồi quán cóc ven đường nghe mấy ông anh bàn chuyện thiên hạ. Kể cũng vui. Đúng kiểu trải nghiệm đáng nhớ. Mà xa xích đạo chán, không được 0 độ. Mà chắc ở xích đạo cũng nóng lắm. Nóng kiểu khác. Nóng ẩm. Thôi đi đường nào cũng nóng.

Thế nào là xích đạo?

Ê Đệ! Xích đạo á hả? Để Huynh kể cho nghe nè.

• Xích đạo là một đường tròn ảo, mình cứ tưởng tượng nó như là cái vòng eo bự chảng ôm trọn quả đất ấy. Cái vòng này nó nằm chính giữa, chia đôi Trái Đất thành hai nửa bằng nhau: Bán cầu Bắc và Bán cầu Nam.

  • Nhớ hồi xưa đi học địa lý, thầy cứ dặn đi dặn lại, xích đạo quan trọng lắm, vì nó là gốc để đo vĩ độ. Đo độ xa gần so với cái vòng này nè.

• Tiếng Anh nó kêu là "equator" đó.

• Mà thiệt ra, xích đạo không chỉ có ở Trái Đất đâu nha. Hành tinh nào có hình cầu tròn tròn thì cũng có xích đạo hết trơn.

À, thêm cái nữa nè, mấy cái đường xích đạo này trên các hành tinh khác nhiều khi có vai trò đặc biệt lắm đó. Ví dụ như trên mấy hành tinh khí khổng lồ, xích đạo thường là nơi gió thổi mạnh nhất, tạo ra những cái dải mây kỳ lạ.

Thiên xích đạo là gì?

Đệ hỏi thiên xích đạo là gì?

Nó là cái bóng của xích đạo Trái Đất trên trời. Đơn giản vậy thôi. Còn muốn hiểu sâu hơn thì coi như cái vòng tròn lớn trên thiên cầu, nằm cùng mặt phẳng với xích đạo. Vậy đó. Thiên xích đạo chia bầu trời thành hai bán cầu: Bắc và Nam.

• Xích đạo Trái Đất: Đường tròn tưởng tượng chia Trái Đất thành hai bán cầu. Vĩ độ 0°. Nơi mặt trời chiếu vuông góc vào xuân phân và thu phân.
• Thiên cầu: Hình cầu tưởng tượng bao quanh Trái Đất, dùng để biểu diễn vị trí các thiên thể. Như cái màn hình 360 độ khổng lồ vậy.
• Mặt phẳng xích đạo: Mặt phẳng chứa xích đạo Trái Đất. Thiên xích đạo cũng nằm trong mặt phẳng này. Cứ tưởng tượng cắt đôi quả cam.

Tưởng tượng Trái Đất là viên bi nhỏ xíu nằm giữa quả cầu thiên thể khổng lồ. Chiếu xích đạo lên quả cầu đó, ta có thiên xích đạo. Cái gì cũng có hình chiếu của nó, kể cả xích đạo. Học thiên văn là học cách nhìn nhận vị trí tương đối. Vị trí trên trời cũng chỉ là hình chiếu của vị trí trên mặt đất mà thôi.