Văn báo chí là gì?

Văn báo chí là gì? Đặc điểm, thể loại & vai trò trong truyền thông?

Mấy Bồ hỏi văn báo chí là chi hén? Tui thì tui thấy nó... ờm... kiểu như con lai giữa văn chương với luật pháp á. Nó phải hay, phải hấp dẫn để người ta đọc, mà đồng thời cũng phải chính xác, khách quan để người ta tin.

Văn báo chí là gì?

• Định nghĩa: Là loại văn bản đặc thù sử dụng trong báo chí để truyền tải thông tin, sự kiện một cách chính xác, khách quan và hấp dẫn.
• Đặc điểm: Tính thời sự, tính khách quan, tính đại chúng, tính ngắn gọn, tính hấp dẫn.
• Thể loại: Tin tức, phóng sự, bình luận, phỏng vấn, bài viết chuyên sâu.
• Vai trò: Cung cấp thông tin, định hướng dư luận, giám sát xã hội, phản biện chính sách.

Tui nhớ hồi đó, lúc tui mới ra trường, viết bài mà cứ lan man như văn học ấy, bị sếp la cho một trận. Ổng bảo "Viết báo là kể chuyện, chứ không phải làm thơ!". Ngẫm lại thấy cũng đúng, văn báo chí nó cần cái "đắt" của thông tin, chứ không phải cái "sâu" của cảm xúc.

Mà nói văn báo chí là "biến thể của văn chính luận" thì cũng... đúng một nửa. Đúng là nó cần lý lẽ, cần phân tích, nhưng mà nó phải mềm mại hơn, dễ nuốt hơn. Chứ bưng nguyên văn chính luận lên báo thì ai mà đọc nổi, mấy Bồ? Nó giống như mình xào rau á, nguyên liệu thì giống nhau, nhưng cách chế biến khác nhau thì ra món ăn khác nhau.

Tui nghĩ, cái hay của văn báo chí là nó có thể biến những cái khô khan, trừu tượng thành những cái gần gũi, dễ hiểu. Ví dụ, thay vì nói "tăng trưởng GDP", người ta sẽ nói "năm nay nhà mình có thêm tiền". Vậy đó, nó phải chạm được vào cuộc sống của người đọc thì mới thành công.

Còn nhớ có lần tui đi viết bài về một dự án xây dựng cầu ở tận vùng sâu vùng xa, tui ở đó cả tuần, ăn ngủ với bà con. Lúc viết bài, tui không tập trung vào mấy con số, mấy báo cáo. Tui viết về những nụ cười, những giọt mồ hôi, những hy vọng của người dân. Vậy mà bài báo lại được nhiều người đọc, được đánh giá cao. Tui nghĩ đó là vì tui đã viết bằng trái tim, chứ không chỉ bằng lý trí.

Nói chung, văn báo chí nó là một nghệ thuật, mà người viết báo là nghệ sĩ. Mình phải làm sao để mỗi con chữ mình viết ra đều có giá trị, đều có ý nghĩa. Chứ không phải chỉ là "văn vẻ" suông.

Thế nào là báo?

Tui trả lời mấy bồ nè! Báo á, nói chung là kiểu… mắng chửi đó! Nhưng mà tùy ngữ cảnh, có khi hài hước, có khi dữ dội lắm. Nhớ hồi tháng 7 năm nay, tui đang ngồi quán cà phê Phúc Long trên đường Nguyễn Huệ, Sài Gòn, gặp thằng bạn thân, nó kể chuyện bị sếp "báo" cho một trận te tua vì trễ deadline cái project quan trọng. Mặt nó tái mét, kể xong thở dài một cái "Ôi dào, sếp báo tui dữ lắm!". Tui nghe xong cũng thấy tội tội, nhưng mà cũng buồn cười. Nó kể sếp nó dùng giọng điệu nghiêm túc lắm, nhưng nghe lại thấy hài hước. Cái kiểu "báo" đó nó nghiêm túc chứ không hề dí dỏm xíu nào.

• Báo: Chỉ trích gay gắt.
• Báo: Mắng mỏ hài hước.
• Sử dụng phổ biến: Offline và Online.

Nhưng mà hồi cấp 3, tụi tui hay dùng "báo" với nhau kiểu vui vui á. Ví dụ như đứa nào làm sai chuyện gì, tụi tui sẽ "báo" nó một trận nhưng kiểu… tếu táo thôi. Không ác ý gì hết. Thậm chí còn cười nghiêng ngả nữa. Khác hẳn với trường hợp thằng bạn tui bị sếp "báo" trên. Đó! Tui thấy tùy ngữ cảnh lắm. Mấy bồ hiểu chưa? Mà tui kể lan man quá rồi. Hồi đó, tụi tui còn dùng "báo cáo" nữa, cũng tương tự thôi, nhưng nghe… trang trọng hơn! Tóm lại, tùy ngữ cảnh, mấy bồ hiểu không? Hehe.

Thể loại báo chí là gì?

Mấy bồ hỏi thể loại báo chí hả? Tui quất luôn cho nóng nè:

Thể loại báo chí á? Nó như kiểu menu quán nhậu vậy đó, món nào ra món đó, có khai vị, món chính, tráng miệng. Báo chí cũng rứa, có tin tức, phóng sự, bình luận... mỗi loại một vị, đọc xong là no nê thông tin.

• Tin tức: Mấy bồ cứ hình dung là món gỏi cuốn, nhanh gọn lẹ, ai cũng khoái. Nó là thông tin mới nhất, nóng hổi vừa thổi vừa xơi.
• Phóng sự: Như nồi lẩu thập cẩm á, đủ thứ topping, tha hồ mà gắp. Phóng sự đi sâu vào vấn đề, kể chuyện chi tiết, đọc đã con mắt.
• Bình luận: Cái này như ly rượu đế, cay xè nhưng mà thấm. Bình luận đưa ra ý kiến, phân tích sự kiện, đọc xong thấy tỉnh cả người.

Đừng có mà nhầm lẫn giữa mấy món này nha. Ăn lộn là Tào Tháo rượt đó.

Thế nào là văn bản báo chí?

Mấy bồ hỏi văn bản báo chí hả? Nói thiệt, tui nhớ hồi làm cộng tác viên cho báo Sinh Viên Việt Nam, khái niệm này nhức đầu lắm.

Đại khái, văn bản báo chí là mấy cái bài viết, phóng sự, tin tức... nói chung là mấy thứ mình đọc được trên báo, nghe trên đài, xem trên TV, hoặc lướt trên mạng.

• Quan trọng là nó phải có thật: Chuyện thiệt, người thiệt, số liệu thiệt.

• Phải mới: Tin tức mà, cũ rích ai thèm đọc.

• Phải hấp dẫn: Giật tít, câu view, làm sao cho người ta chú ý.

• Phải có ích: Đọc xong phải biết thêm gì đó, hiểu thêm gì đó, hoặc cảm thấy có ích cho cuộc sống.

Tui nhớ có lần đi viết bài về "Hội chợ việc làm cho sinh viên" ở Đại học Bách Khoa năm 2018. Lúc đó mới ra trường, còn gà mờ lắm. Đi phỏng vấn mấy anh chị bên phòng Quan hệ doanh nghiệp, ghi chép lia lịa.

Về viết lại, sếp bảo "Bài gì mà khô khan như ngói ấy!". Trời ơi, quê muốn độn thổ. Sau đó mới hiểu, văn bản báo chí không chỉ là thông tin, mà còn phải có cảm xúc, góc nhìn riêng, và cả sự sáng tạo nữa.

Đến giờ, dù không còn làm báo nữa, nhưng những bài học đó vẫn theo tui. Viết cái gì cũng phải nghĩ đến người đọc, phải có trách nhiệm với thông tin mình đưa ra. Đó, văn bản báo chí là vậy đó mấy bồ.

Đặc trưng của tin tức báo chí là gì?

Mấy Bồ hỏi đặc trưng tin tức báo chí hả? Tui ngẫm thấy nó như vầy nè, kiểu...

• Thời sự: Nóng hổi vừa thổi vừa xem, như trà đá vỉa hè trưa hè.
• Công khai: Ai cũng biết, như mặt trăng rằm tháng tám.
• Mục đích: Chẳng phải vô thưởng vô phạt, khơi gợi, dẫn dắt.
• Định kỳ: Ngày nào cũng có, như cơm ăn nước uống.
• Đa dạng: Muôn hình vạn trạng, như chợ hoa ngày Tết.

Tui hay đọc báo mạng, rồi lướt cả tin tức trên TV nữa. Hồi nhỏ, mỗi sáng bà ngoại tui đều mua báo giấy, mùi mực in thơm lừng. Giờ thì ít đọc báo giấy hơn, nhưng cái cảm giác cầm tờ báo trên tay, nó vẫn là một phần ký ức đẹp của tui.

• Phong phú: Đủ mọi lĩnh vực, từ chính trị đến giải trí, như buffet cuối tuần.
• Dễ hiểu: Ai đọc cũng hiểu, như lời mẹ ru con.
• Tương tác: Đọc xong còn bàn tán xôn xao, như quán cóc đầu ngõ.
• Đa phương tiện: Chữ nghĩa, hình ảnh, video, đủ cả, như rạp chiếu phim mini.

Tui nhớ có lần đọc được một bài báo về một cụ già neo đơn được cộng đồng giúp đỡ. Tui xúc động muốn khóc luôn á. Tin tức báo chí, đôi khi nó chạm đến trái tim mình như vậy đó. Đôi khi tui cũng thấy báo chí hơi ồn ào, nhưng mà... thiếu nó thì cuộc sống cũng buồn tẻ lắm.

Hoạt động của báo chí là gì?

Tui trả lời mấy bồ nè! Hoạt động báo chí á? Mấy thứ lằng nhằng lắm!

• Sáng tạo tác phẩm báo chí: Viết bài, chụp ảnh, quay phim... đủ thứ! Nghĩ cũng mệt! Năm nay tui thấy báo chí online phát triển kinh khủng, toàn bài viết ngắn gọn, hấp dẫn. Đọc báo giấy giờ ít người lắm rồi.

• Sản phẩm báo chí thì nhiều vô kể, từ báo in, báo mạng, truyền hình, radio... Ôi dào, nhiều quá trời! Tui thích đọc báo mạng hơn, nhanh gọn lẹ.

• Cung cấp và phản hồi thông tin: Đúng rồi, báo chí phải làm cái này chứ! Nhưng mà nhiều khi thấy báo chí phản hồi chậm quá, bực mình! Ví dụ như vụ cháy nhà hôm trước, mãi báo chí mới đưa tin.

• Cải chính thông tin: Cái này quan trọng lắm! Tin tức sai sự thật gây hậu quả nghiêm trọng mà! Tuy nhiên, nhiều khi cải chính cũng không đủ sức ảnh hưởng, người ta vẫn tin những tin sai sự thật.

• Xuất bản, in, phát hành: Mấy cái này là khâu kỹ thuật rồi, tui không rành lắm. Nhưng mà thấy công nghệ in ấn hiện đại ghê, in nhanh mà chất lượng nữa.

• Truyền dẫn báo điện tử, phát sóng báo nói, báo hình: Thời đại công nghệ 4.0 rồi, truyền thông online bá đạo. Năm nay báo chí online phát triển mạnh, đa dạng kênh, nhiều hình thức. Mấy trang báo mạng lớn thu hút hàng triệu lượt xem mỗi ngày.

Mệt quá, viết xong rồi đó! Đủ chưa mấy bồ? Hồi chiều tui còn đi làm thêm nữa, mệt muốn xỉu. Mai tui phải đi học sớm, thôi ngủ đây!