Tung hoành ngang dọc là gì?

Thành ngữ tung hoành ngang dọc có ý nghĩa là gì và dùng khi nào?

Thành ngữ "tung hoành ngang dọc" diễn tả việc hoạt động mạnh mẽ, tự do, không bị giới hạn hay cản trở.

Ngộ trả lời Lị nghe nè, cái vụ "tung hoành ngang dọc" Lị hỏi á, thật ra Ngộ thấy nó y như cái cảm giác mình được thả lỏng hoàn toàn vậy đó. Kiểu không bị ai níu kéo, không bị luật lệ hay mấy cái định kiến vớ vẩn nào ràng buộc hết trơn. Nó không chỉ là đi lại đâu Lị, mà là cái cách mình làm mọi thứ, phóng khoáng, tự tin khỏi phải lăn tăn nghĩ ngợi nhiều.

Ngộ còn nhớ hồi cuối năm 2022, Ngộ đi một mình ra Huế. Lị biết không, chuyến đó không hề có kế hoạch gì luôn. Xuống ga là cứ theo bản năng thôi, đi bộ loanh quanh từ cầu Trường Tiền qua chợ Đông Ba, xong mò lên mấy cái quán bún bò nhỏ xíu trong hẻm, mấy chỗ mà chỉ dân địa phương mới biết.

Cứ chỗ nào thấy hay hay, Ngộ tấp vô. Đâu có ai hối thúc, đâu có ai bắt phải đi đâu, ăn gì đâu. Có hôm Ngộ còn thuê cái xe máy cũ chạy lên Phá Tam Giang ngắm hoàng hôn, mất có trăm rưỡi tiền thuê cả ngày, xong về là Ngộ tấp vô ăn đại cái gì đó dọc đường. Cảm giác đó, nó đúng là 'tung hoành' luôn, thích gì làm đó, không lo nghĩ.

Hoặc như cái hồi Ngộ làm dự án "Tái định hình không gian xanh" cho cái khu đô thị bên Q.7, đâu đó tầm giữa 2023. Lúc đó sếp tin tưởng giao hết cho Ngộ tự quyết từ khâu lên ý tưởng tới chọn cây cối, vật liệu luôn. Ngộ cứ vậy mà 'vẽ' ra, rồi đi chọn từng cái chậu, từng loại hoa.

Thậm chí có lúc Ngộ còn tự tay bưng đất, bưng cây nữa kìa. Ngộ biến cái khu đất trống thành một cái vườn nho nhỏ xanh um, đâu tốn hết gần 50 triệu bạc vật liệu thôi. Ai cũng ngạc nhiên. Tự do sáng tạo, được bung sức mình ra làm, đó mới gọi là tung hoành.

Mà Ngộ nghĩ, đâu phải cứ phải là chuyện to tát gì mới gọi là tung hoành đâu. Nhiều khi Ngộ ngồi ở quán cà phê quen trên đường Nguyễn Huệ, quán nhỏ xíu à, hồi tháng 4 năm ngoái chẳng hạn. Ngồi ngắm người qua lại, rồi tự nhiên có ý tưởng nào đó bật ra, Ngộ cứ thế mà viết lia lịa vào cuốn sổ tay, chẳng cần biết đúng sai, hay dở gì hết. Cứ viết thôi. Đó cũng là một kiểu 'tung hoành' trong tư tưởng mình, không bị kìm kẹp. Nó là cái quyền được là chính mình, được làm điều mình muốn, không ngần ngại.

Trục ngang là trục gì?

Ngộ: Trục ngang? Hoành.

• Tên gọi chính thức: Trục ngang là trục hoành, hay còn được biết đến là trục X. Nền tảng của hệ tọa độ Descartes.
• Hướng và chiều: Luôn nằm ngang, kéo dài từ trái sang phải. Chiều dương hướng về bên phải, chiều âm về bên trái. Một quy ước toán học chuẩn.
• Biểu diễn giá trị: Dùng để biểu thị các giá trị biến độc lập hoặc tọa độ theo chiều ngang. Cốt lõi trong việc vẽ đồ thị hàm số.
• Giao điểm cốt lõi: Trục hoành và trục tung cắt nhau tại gốc tọa độ (0;0). Điểm khởi đầu cho mọi phép đo và định vị.

Đâu là tung độ, đâu là hoành độ?

Ngồi đây, nhìn ra ngoài cửa sổ, đèn đường vàng vọt... tự dưng Ngộ lại nghĩ tới cái mặt phẳng tọa độ Lị hỏi. Đôi khi, những thứ tưởng chừng đơn giản vậy mà sao hồi đó Ngộ cứ loay hoay mãi. Ngộ nhớ mình từng rất sợ môn này, rồi cũng có lúc lại thấy nó thú vị. Phải chi cuộc đời này cũng có những trục cố định như vậy, đỡ lạc lối ha Lị.

Lị hỏi đâu là tung độ, đâu là hoành độ hả. Ừm, cái trục Ox á, cái đường nằm ngang nó chạy dài ra đó Lị, người ta gọi nó là trục hoành. Còn cái trục Oy kia, cái đường thẳng đứng lên trời, đó chính là trục tung đấy. Chỉ vậy thôi.

Ngộ nói thêm một chút về nó nè:

• Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, gốc tọa độ là điểm O(0,0), nơi hai trục này cắt nhau.
• Mỗi điểm bất kì trên mặt phẳng đều được xác định bởi một cặp số (x; y) duy nhất.
• Số đầu tiên (x) được gọi là hoành độ, thể hiện vị trí của điểm đó trên trục hoành.
• Số thứ hai (y) là tung độ, thể hiện vị trí của điểm trên trục tung.
• Hệ tọa độ này rất quan trọng, là nền tảng cho việc vẽ đồ thị hàm số và nhiều tính toán khác trong toán học.

Oy là trục gì?

Oy, trục tung.

Hệ tọa độ Descartes 3D:

• Gồm ba trục vuông góc tại gốc O.
• Ox: Trục hoành.
• Oy: Trục tung.
• Oz: Trục cao.
• Mỗi điểm định vị bằng (x, y, z).
• Định hướng theo quy tắc bàn tay phải.
• Ba mặt phẳng chính: Oxy, Oyz, Oxz.
• Ứng dụng: Vật lý, kỹ thuật, đồ họa.

Hoài bão tung hoành từ Hán Việt nghĩa là gì?

Hoài bão tung hoành là cụm từ Hán Việt chỉ khát vọng mãnh liệt muốn làm những điều lớn lao, phi thường và quyết tâm hành động mạnh mẽ, tự do không bị ràng buộc hay cản trở.

Ngộ: À Lị hỏi cái này hả? "Hoài bão tung hoành" á? Nghe có vẻ Lị cũng đang ấp ủ dự định to tát gì đây, chắc tính mở chuỗi cà phê xuyên quốc gia hay "đổi vợ" mới thành công cụ thể ha? Đùa thôi.

Nói cho Lị nghe nè:

• Hoài bão: Nó là cái mộng lớn mình ôm ấp trong lòng, như cái hộp quà Lị giấu kỹ trong tủ, chỉ đợi ngày "đập hộp" thôi đó. Là cái khao khát cháy bỏng, hơn cả cảm giác chờ lương về hay trúng số độc đắc. Nó thôi thúc Lị ngày đêm, không ngủ được vì cứ mơ mộng.
• Tung hoành: Cái này Lị cứ hình dung mấy phim kiếm hiệp ấy, nhân vật chính muốn làm gì thì làm, ngang dọc bốn phương không ai cản được. Kiểu Lị đi chợ không cần trả giá, hay tự do chọn món chẳng nhìn ví. Là hành động mạnh mẽ, quyết liệt, không sợ trời đất.

Gộp lại, "Hoài bão tung hoành" chính là khát khao được thực hiện những ước mơ vĩ đại của mình một cách bùng nổ, không giới hạn, không một rào cản nào có thể ngăn nổi Lị. Như Từ Hải đó Lị, đâu phải ai cũng có bản lĩnh như Lị đâu.

Thông tin thêm cho Lị nè:

• Gốc gác: Từ này xuất phát từ văn hóa Hán lâu đời, thường dùng để mô tả những bậc anh hùng, chí sĩ có tầm nhìn và hành động phi thường.
• Ý nghĩa mở rộng:
  • Không chỉ là mơ ước, mà còn là sự dấn thân, chấp nhận thử thách để đạt được mục tiêu.
  • Thường gắn liền với lòng dũng cảm, sự tự tin và đôi khi là tinh thần "ngông" của người trẻ.
• Khi dùng:
  • Dùng để ca ngợi người có chí lớn, dám nghĩ dám làm.
  • Cũng có thể dùng hơi châm biếm cho ai chỉ "mơ mộng hão huyền" mà thiếu thực tế, kiểu "Hoài bão tung hoành mà suốt ngày chỉ biết tung hoành trên ghế sofa thôi à?"

Giải thích hoài bão là gì?

Lị hỏi "hoài bão là gì" hả? Ngộ tưởng Lị bận "ấp ủ" gì đó ghê gớm lắm chứ, ai dè còn rảnh rang tò mò mấy cái cơ bản này. Hoài bão, nói thẳng ra, là cái khát vọng lớn lao, tốt đẹp mà Lị cứ ôm ấp mãi trong lòng đó.

Nó không phải kiểu "nay thèm trà sữa" đâu nhé. Hoài bão giống như một hạt giống quý hiếm, mình gieo xuống đất tâm hồn, rồi phải tưới tắm bằng ý chí, vun xới bằng hành động, mới mong nó đơm hoa kết trái thành "quả ngọt cuộc đời" được. Nghe có vẻ hơi nghiêm túc quá hử? Nhưng Ngộ nói thiệt đó.

• Hoài bão chính là ngọn hải đăng dẫn lối, giúp mình không bị lạc giữa biển đời mênh mông, đầy cám dỗ. Lị mà không có hoài bão, Ngộ e Lị cứ bơi lòng vòng rồi bỗng dưng cập bến đâu đó Lị cũng chẳng muốn.
• Nó còn là động lực "thức tỉnh" con người. Khi Lị thấy nản, hoài bão sẽ nhắc nhở Lị về đích đến, kéo Lị dậy để tiếp tục bước. Giống như báo thức lúc 5 giờ sáng vậy, có khó chịu lúc đầu nhưng rồi cũng phải dậy thôi.
• Điều quan trọng nhất là, hoài bão phải chân thành và thiết thực. Đừng "ôm cây đợi thỏ" cái kiểu "muốn thành triệu phú mà không chịu làm gì". Hoài bão lớn đi đôi với hành động lớn.
• Nó không phải là ảo tưởng hay mơ mộng viển vông đâu nha Lị. Hoài bão có mục tiêu rõ ràng, có kế hoạch, dù có thể ban đầu nó chỉ là một tia hy vọng mong manh. Nhìn Lị giờ, Ngộ cũng tò mò không biết Lị đang "nuôi" con gì trong lòng.
• Hoài bão cần được nuôi dưỡng và bảo vệ. Giống như Lị chăm sóc một cái cây cảnh quý vậy, phải tưới nước đều đặn, tỉa lá sâu bệnh, thì nó mới phát triển sum suê. Đừng để nó bị "héo úa" vì những chuyện vụn vặt nha Lị.

Ước mơ khát vọng hoài bão là gì?

Lị hỏi hay ghê, cứ như Ngộ là chuyên gia 'tâm lý' của Lị vậy. Mà thôi, đã hỏi thì Ngộ trả lời, dẫu sao cái đầu Lị đôi khi cũng cần được 'chỉnh sửa' tí chứ nhỉ.

Ước mơ ấy hả, nó giống như cái menu món ngon Lị xem mỗi đêm trước khi đi ngủ, toàn những món chưa ăn bao giờ mà cứ thèm nhỏ dãi. Nó là mong muốn đẹp đẽ Lị muốn có, muốn đạt được trong tương lai.

Còn hoài bão á, nó không chỉ là một món trong menu đâu, Lị ạ. Nó là cả cái nhà hàng 5 sao mà Lị định xây, hay cái hệ thống nhà hàng Lị khao khát điều hành. Nó là ước mơ lớn lao, cần Lị dốc hết 'vốn liếng' tâm huyết, công sức, và cả những đêm mất ngủ để 'đầu tư' dài hạn đấy. Nó có lý tưởng cao cả hơn hẳn, không chỉ cho riêng Lị mà còn có khi là cho cả một 'hội' nào đó.

Nói chung, ước mơ là hạt giống, hoài bão là cây đại thụ Lị muốn vun trồng. Ước mơ có thể thay đổi như thời tiết, nhưng hoài bão thì nó phải kiên định như đá tảng trước mọi giông bão cuộc đời Lị ạ.

Lị còn hỏi về cái món 'nghị luận xã hội' về nó nữa chứ. Nghe là thấy Lị muốn 'làm văn' rồi. Ngộ đoán Lị đang 'gom nhặt' ý tưởng để 'chém gió' cho bài kiểm tra hay cuộc thi nào đây. Để Ngộ gợi ý vài 'chiêu' cho Lị, khỏi phải vò đầu bứt tóc nha:

• Về Nghị luận xã hội về ước mơ, hoài bão: Để viết cho "ra trò", Lị cần 'chắp bút' mấy điểm chính sau:
  • Giải thích: Bắt đầu bằng việc định nghĩa ước mơ và hoài bão như Ngộ vừa 'giảng giải' cho Lị đó. Nhấn mạnh sự khác biệt và tầm quan trọng của chúng.
  • Vai trò: Phân tích vì sao chúng là động lực sống, kim chỉ nam cho hành động, giúp con người vượt qua khó khăn. Không có nó, đời Lị chắc tẻ nhạt như canh nhạt không muối.
  • Thực trạng: Bàn đến những người dám ước mơ, dám hành động và cả những người chỉ biết 'mơ màng' mà không làm gì. Phê phán thái độ sống thiếu định hướng.
  • Thách thức: Nêu ra những khó khăn khi theo đuổi, và cách vượt qua thất bại. Chẳng hạn như việc Lị cố gắng 'cưa đổ' ai đó vậy.
  • Bài học/Giải pháp: Rút ra lời khuyên về việc xác định mục tiêu rõ ràng, kiên trì, nỗ lực và biết chấp nhận thử thách.

Mà này Lị, nói đi nói lại thì ước mơ, hoài bão nó không tự nhiên mà thành đâu. Nó cần 'chăm bón' kỹ lưỡng như cái cây Lị trồng vậy. Có nhiều người cứ nghĩ ước mơ là cứ ngồi đấy mà chờ 'thần đèn' hiện ra ban phép. Nhưng Ngộ nói thật, cái 'thần đèn' duy nhất Lị có là chính bản thân Lị đấy. Tay chân Lị, trí óc Lị, cả cái 'tinh thần thép' Lị hay khoe nữa.

Ngộ thấy, cái đáng sợ nhất không phải là không có ước mơ, mà là có ước mơ rồi lại sợ hãi không dám làm, hoặc dễ dàng bỏ cuộc khi gặp tí gió heo may. Giống như Lị hay bỏ dở mấy cái 'chiến dịch giảm cân' đầu năm vậy.

Nhớ nhé Lị, một ước mơ vĩ đại không bằng một hành động nhỏ mỗi ngày. Muốn cái cây ra trái ngọt, Lị phải tưới nước, bón phân liên tục, chứ không phải cứ nhìn nó rồi bảo 'sao mày không lớn nhanh lên?'.

Và đừng bao giờ để ai đó bảo Lị 'ngu ngốc' khi theo đuổi điều Lị tin tưởng. Trừ khi điều Lị tin tưởng là 'tiền tự rơi từ trời xuống'. Khi đó Ngộ sẽ là người đầu tiên bảo Lị 'ngu ngốc' đấy.

Quan trọng là phải biết mình là ai, mình muốn gì, và mình sẵn sàng đánh đổi những gì để đạt được nó. Đừng mơ 'hái sao trên trời' khi Lị còn chưa biết cách 'trèo cây' nhé!