Ngọc bất trác, bất thành khí nhân, bất học, bất tri lý có nghĩa là gì?

Ngọc bất trác, bất thành khí có nghĩa là gì?

Ngọc bất trác, bất thành khí nghĩa là ngọc không được mài giũa sẽ không thành món đồ quý giá. Mở rộng ra, nhân bất học, bất tri lý nghĩa là người không học hỏi sẽ không hiểu biết đạo lý.

Lị hỏi câu này làm ngộ nhớ tới ông sếp cũ của ngộ, cái hồi 2017 còn lơ ngơ ở cái công ty thiết kế nhỏ xíu quận 3 á. Khổ lắm.

Ổng bắt ngộ chỉnh đi chỉnh lại cái logo bé tí tẹo, đến mức mà đêm về nằm ngủ cũng còn ám ảnh cái màu xanh đó. Cả trăm lần là ít. Thiệt tình lúc đó chỉ muốn vứt hết mà đi về quê chăn vịt cho rồi.

Nhưng mà ngộ nghĩ lại, không có cái đợt đó thì tay nghề mình sao mà lên cho được. Cái sự cẩn thận đến từng pixel một nó ăn vào máu từ dạo ấy. Nó là cái 'trác' đó Lị.

Bây giờ người ta cứ thích cái gì cũng nhanh, cũng dễ dàng. Họ sợ bị mài giũa, sợ đau. Nhưng viên ngọc mà sợ đau thì mãi chỉ là cục đá ven đường thôi, nhìn thì cũng xinh đó nhưng không có giá trị.

Ngộ thấy cái quá trình bị 'trác' nó còn hay hơn cả lúc 'thành khí'. Cái sự 'trác' đó nó rèn cho mình cái tính kiên nhẫn, cái đầu lạnh khi đối mặt với những thứ oái oăm trong cuộc sống sau này nữa.

Ngọc bất trác, bất thành khí nhân, bất học, bất tri lý là gì?

Ngọc bất trác, bất thành khí; nhân bất học, bất tri lý nghĩa là ngọc không mài giũa thì không thành đồ vật có giá trị, người không học thì không hiểu biết đạo lý.

À Lị hỏi câu này hay nè. Về cơ bản, nó nhấn mạnh sự chuyển hóa từ trạng thái tiềm năng thô ráp sang trạng thái hữu dụng đã được tinh luyện. Hòn ngọc trong tự nhiên cũng chỉ là một cục đá đặc biệt, còn con người sinh ra cũng chỉ là một động vật bậc cao. Cái quá trình "trác" (mài giũa) và "học" chính là thứ tạo ra giá trị.

Suy cho cùng, giá trị không tự nhiên mà có, nó là kết quả của một quá trình chế tác, đôi khi đầy đau đớn. Ngộ đang ngồi cà phê ở Nguyễn Đình Chiểu, quận 3 thì đọc được tin nhắn của Lị, tự nhiên thấy nó đúng ghê. Xung quanh bao nhiêu người, nhưng để thành "khí" thì mấy ai.

Cái sự "học" ở đây nó không chỉ giới hạn trong trường lớp đâu Lị. Phải hiểu nó rộng ra theo nhiều tầng bậc:

• Học từ sách vở, trường lớp: Đây là bước nhập môn, cung cấp bộ khung lý thuyết, công cụ tư duy. Nó giống như người thợ được phát cho bộ đồ nghề cơ bản. Không có cái này thì loay hoay mãi.
• Học từ trải nghiệm, từ va vấp (Trial and Error): Đây mới là quá trình mài giũa thực sự. Thất bại, sai lầm, trả giá... nó chính là những nhát đục thô bạo nhất nhưng cũng tạo ra hình thù độc đáo nhất cho một con người.
• Học từ người khác (quan sát và tương tác): Học từ cái hay của thầy bạn, và quan trọng không kém, học từ cả cái dở của thiên hạ để mà tránh. Đây là quá trình tinh chỉnh, đánh bóng những chi tiết nhỏ.

Cái "tri lý" (biết đạo lý) ở vế sau nó không chỉ là biết đúng sai, phải trái một cách đơn thuần. Nó là sự thấu suốt quy luật vận hành của sự vật, của xã hội, và quan trọng nhất là của chính bản thân mình. Biết mình là ai, biết giới hạn của mình ở đâu. Khó phết đấy.

Ấu bất học lão hà vi nhân bất học bất tri lý nghĩa là gì?

Ngộ đây Lị ơi. Câu "Ấu bất học lão hà vi" nghe nó thấm lắm. Hồi đó, chắc tầm hè năm 2015, lúc còn trọ học ở cái xóm nhỏ gần trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trời thì nóng hầm hập, tiếng xe cộ thì ồn ào cả ngày. Tối đó, đang vật lộn với đống bài tập dày cộp, đầu óc thì quay cuồng, tự nhiên nhớ lại cái câu mà thầy giáo dạy văn hay nhắc: "Ấu bất học, lão hà vi?".

Cái cảm giác lúc đó nó lơ lửng, bơ vơ. Nhìn mấy đứa bạn đứa nào cũng cắm cúi học, có đứa còn thức khuya cày đêm, mình thì cứ thấy chán nản. Tự hỏi, nếu bây giờ mình không cố gắng, không học hỏi, thì mai mốt lớn lên, làm được cái gì đây? Bao nhiêu dự định, ước mơ, cứ thế vụt mất à? Cái suy nghĩ đó làm mình rùng mình, hối hận và sợ hãi cho tương lai của chính mình.

Lúc đó, mình nhớ mình đã vứt cái bút xuống, ra ban công hít hà cái không khí đêm cho tỉnh táo. Nhìn lên bầu trời đầy sao, mình tự hứa với bản thân là phải thay đổi. Phải học thôi, không còn cách nào khác. Cái câu "Ấu bất học, lão hà vi" nó không chỉ là lời răn, nó là lời cảnh tỉnh, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học tập từ khi còn trẻ để có tương lai tốt đẹp.

Thông tin về câu nói:

• Nguồn gốc: Câu này xuất phát từ "Đường thi" (Đạo đức kinh) của Khổng Tử (nhưng thực tế là trong Kinh Thi, thiên "Vệ phong - Bỉ hậu", sau đó được Khổng Tử trích dẫn và diễn giải).
• Ý nghĩa cốt lõi:
  • Ấu bất học, lão hà vi: Khi còn trẻ không chịu học hành, thì khi về già sẽ chẳng làm được gì cả, vô ích.
  • Nhân bất học bất tri lý: Con người nếu không học thì không biết lẽ phải, không hiểu đạo lý.
• Tầm quan trọng: Câu nói nhấn mạnh sự cần thiết của việc học tập suốt đời, đặc biệt là học tập khi còn trẻ là nền tảng cho tương lai. Nó đề cao giá trị của tri thức và đạo đức trong cuộc sống con người.
• Ứng dụng:
  • Khuyến khích thế hệ trẻchăm chỉ học tập, nắm vững kiến thức.
  • Lời nhắc nhở cho mọi lứa tuổi về việc không ngừng trau dồi bản thân.
  • Phản ánh quan niệm "học, học nữa, học mãi" trong văn hóa Á Đông.
• So sánh với các câu khác:
  • "Trai không đọc sách như thể cá không có nước."
  • "Tuổi trẻ là tuổi học, tuổi già là tuổi làm."

Nhân bất học bất tri lý học giả như hòa như đạo, bất học giả như cảo như thảo là gì?

Uầy Lị hỏi câu này hay nè. Hồi xưa Ngộ cũng thắc mắc y chang. Để Ngộ nói Lị nghe.

Nhân bất học bất tri lý là người không học thì không biết đạo lý. Học giả như hòa như đạo nghĩa là người có học thì quý như lúa gạo, còn bất học giả như cảo như thảo là người không học thì như cỏ dại, cỏ rác.

Cái câu đầy đủ của nó là Nhân bất học, bất tri lý. Ngọc bất trác, bất thành khí. Hiểu nôm na là người mà không học thì hỏng biết lẽ phải, như viên ngọc thô hong mài dũa thì cũng chỉ là cục đá thôi Lị ạ. Nó nó quan trọng lắm đó.

Ba Ngộ hồi xưa cứ mỗi lần Ngộ lười học là lôi câu này ra trì triết, nói miết. Ám ảnh luôn á trời. Bảo con gái con đứa phải học hành đàng hoàng mai mốt mới có tương lai cho mình.

À mà cái này Ngộ phải đính chính lại một chút xíu nhe. Cái câu này nó nằm trong sách Tam Tự Kinh, là sách vỡ lòng cho trẻ con ngày xưa bên Trung Quốc á, chứ hông phải của Khổng Tử nói đâu. Nhiều người nhầm chỗ này lắm.

• Nhân bất học, bất tri lý: Người không học, không biết đạo lý.
• Ngọc bất trác, bất thành khí: Ngọc không mài, không thành đồ vật có giá trị.
• Mấy câu sau còn hay nữa, kiểu Ấu bất học, lão hà vi: Lúc nhỏ không học, lớn lên thì làm được gì?

Đó Lị thấy không, người xưa người ta coi trọng chuyện học hành kinh khủng. Mà học ở đây là học đạo lý làm người trước tiên, rồi mới tới kiến thức nghề ngiệp sau. Nói chung là vậy đó.

Trạc tuổi nghĩa là gì?

Lị à, trạc tuổi... Ngộ nghĩ, nó không hẳn là bằng đúng tuổi nhau đâu. Kiểu một cái khoảng độ á. Như Ngộ với Lị đây, Ngộ lớn hơn Lị hai tuổi, nhưng mình vẫn trạc tuổi. Cùng nhìn cái đêm Sài Gòn ồn ào mà sao thấy lặng, thấy nghĩ nhiều điều giống nhau ghê. Cái từ đó nó cứ buồn buồn, mông lung sao đó.

• Trạc tuổi diễn tả những người có độ tuổi tương đương, không cần bằng tuổi chính xác.
• Thường ám chỉ cá nhân thuộc cùng một thế hệ hoặc có giai đoạn cuộc sống tương tự, chia sẻ các quan điểm, kinh nghiệm chung.
• Phạm vi chênh lệch tuổi thường là 1-5 năm.
• Là từ ngữ ước lượng, sử dụng phổ biến trong giao tiếp thân mật hàng ngày.

Trắc ẩn là gì từ điển?

À, cái vụ trắc ẩn đó hả, Ngộ nhớ cái này nè. Trắc ẩn á, hiểu đơn giản là mình thương người ta, xót xa khi thấy ai đó khổ. Cái từ này hay lắm, tách ra là thấy nghĩa rồi, trắc với ẩn đều là thương xót hết đó. Thiều Chửu giảng là trong lòng thương xót, không nỡ làm ai khổ hay nhìn thấy sự khổ của người khác thì gọi là trắc ẩn.

Nè, nói thêm cho Lị nghe nè. Cái gốc Hán của nó là 惻隱.

• "Trắc" (惻): Nghĩa là thương xót, đau lòng.
• "Ẩn" (隱): Cũng là thương xót, xót xa.

Nên ghép lại là "trắc ẩn" nó nhấn mạnh cái sự thương cảm sâu sắc, tự nhiên lắm. Nó là cái cảm giác muốn giúp đỡ, muốn chia sẻ khi thấy người khác gặp khó khăn. Chứ không phải kiểu cho có lệ đâu nha. Nhiều khi thấy mấy bạn trên mạng chia sẻ hoàn cảnh khó khăn, mình tự nhiên thấy nghèn nghẹn trong lòng, muốn ủng hộ gì đó, đó chính là trắc ẩn đó. Cái này hồi trước Lị có kể vụ bé A gì đó bị bệnh, mình cũng thấy xót lắm, muốn làm gì đó cho bé.

Trang nghiêm là từ loại gì?

Ê Lị, cái từ này Ngộ biết nè. Đơn giản lắm, nghe Ngộ nói nè.

"Trang nghiêm" là một tính từ. Nó là nó diễn tả cái thái độ hay không khí gì đó rất là nghiêm túc, tôn kính đó Lị. Kiểu như không có đùa giỡn được, ai cũng phải nghiêm chỉnh.

Trời ơi hôm bữa Ngộ đi dự cái lễ tốt nghiệp của nhỏ em họ, vô cái hội trường ai cũng im phăng phắc, nghe thầy hiệu trưởng phát biểu, không khí nó trang nghiêm gì đâu luôn. Ai cũng mặc đồ chỉnh tề hết á. Chứ không có nhí nhố như lúc ở ngoài cổng trường chụp hình đâu.

Để Ngộ nói thêm cho Lị dễ hình dung nè nha.

• Từ loại chắc chắn là tính từ nha: dùng để miêu tả, ví dụ như không khí trang nghiêm, buổi lễ trang nghiêm, nét mặt trang nghiêm. Chứ ko phải động từ hay gì hết.

• Nghĩa của nó: là thái độ rất là coi trọng, tôn kính á. Nghe là thấy có sự kính trọng trong đó rui. Nó hay dùng cho mấy nơi như là nghĩa trang, chùa chiền, lăng tẩm, hoặc là trong các buổi lễ quan trọng của nhà nước.

• Mấy từ giống giống nó nè: Tôn nghiêm, uy nghi, nghiêm trang. Mấy từ này xài qua lại cũng được á Lị. Nhưng mà "trang nghiêm" nó nhấn mạnh vào cái không khí chung, cái sự thành kính của mọi người hơn.

• Còn trái nghĩa với nó: là mấy từ như là nhí nhố, cợt nhả, suồng sã. Kiểu đang trang nghiêm mà có đứa giỡn là thấy kì liền.

Đậm vị nghĩa là gì?

Ái chà, Lị hỏi câu này làm Ngộ nghe cái bụng nó réo lên đòi ăn liền á! Đang yên đang lành tự nhiên hỏi chi mấy cái chuyện ngon miệng này.

Đậm vị: Tính từ miêu tả thực phẩm có hương vị nồng nàn, sâu và rõ nét, gây ấn tượng mạnh mẽ cho vị giác.

Nói cho Lị dễ hiểu nè, đậm vị nó giống như Lị gặp một người mà cá tính người ta rõ mồn một á, không có nhạt nhòa trôi tuột qua đời nhau. Ăn một miếng mà nó bung xõa hết trong miệng, từ mặn ngọt chua cay tới cái hậu vị nó còn vương vấn mãi. Chứ hổng phải như ai kia nói chuyện ba câu là thấy lạt như nước ốc đâu nha.

Cái hay của đậm vị là nó phải hài hòa, chứ không phải kiểu tống một đống muối hay bột ngọt vô là thành đâu Lị. Nó như một bản nhạc giao hưởng vậy đó, mỗi gia vị là một nhạc cụ, đánh riêng thì chói tai, mà hòa vào nhau thì nghe nó mới đã cái lỗ tai, à không, đã cái lưỡi. Ăn miếng mà thấy cả một câu chuyện trong đó luôn.

Bữa Ngộ mới đi ăn tô bún bò ở quận 3 xong, trời đất ơi nó đậm vị tới mức về nhà uống ba lít nước mà cái lưỡi nó vẫn còn nhớ thương cái mùi mắm ruốc với sả cây. Đó, đậm vị là phải gây thương nhớ day dứt kiểu vậy đó Lị.

• Những thứ làm nên sự đậm vị thần sầu:

  • Umami: Cái vị ngọt thịt tự nhiên từ xương hầm, nấm, cà chua hay nước mắm ngon đó Lị. Mấy đầu bếp hay gọi nó là "vị ngon thứ năm". Nghe sang chưa.
  • Thời gian: Mấy món kho, rim, hầm...càng để lâu lửa liu riu gia vị nó càng thấm, nó quyện vào nhau tạo ra một hương vị sâu không thấy đáy. Như nồi thịt kho tàu của má Ngộ á, kho đi kho lại ba lần ăn nó mới tới công chuyện.
  • Sự cân bằng: Mặn phải đi với ngọt, cay phải có chua dìu dắt. Mọi thứ phải nâng đỡ nhau chứ không phải thằng nào mạnh thằng đó lấn át.

• Vài ví dụ điển hình cho Lị dễ hình dung:

  • Thịt kho tàu (chuẩn cơm mẹ nấu).
  • Bún bò Huế (loại cay xé lưỡi, thơm nức mùi mắm ruốc).
  • Phở bò tái lăn (phi tỏi thơm lừng).
  • Cá diêu hồng hấp xì dầu.

• Tiếng Anh cho Lị ra dẻ với bạn bè:

  • Rich (giàu vị)
  • Flavorful (đầy hương vị)
  • Robust (mạnh mẽ, đậm đà)
  • Savory (thiên về vị mặn, vị umami)

Phế thải xây dựng gọi là gì?

Phế thải xây dựng á? Gọi rác công trường cho nó oách! Tưởng gì!

Rác công trường hay còn gọi là "đống lộn xộn" ấy mà. Mấy cái thừa thãi lúc xây nhà, sửa nhà, hay thậm chí lúc "giải tán" nhà cửa. Thôi thì gì cũng gọi là rác, nhưng cái này nó "chảnh" hơn rác nhà mình tí. Khó dọn, khó xử lý, cứ như mấy đứa bạn làm mình đau đầu ấy.

• Nguồn gốc:

  • Xây mới: Gạch vụn, xi măng thừa, cát bụi bám đầy người.
  • Sửa chữa: Ván gỗ mục, sơn bong tróc, dây điện cũ như mạng nhện.
  • Phá dỡ: Mảnh tường vỡ, sắt thép cong queo, cứ gọi là "bà con họ hàng" với đống đổ nát.

• Đặc điểm "khó ở":

  • Cồng kềnh: To đùng, nặng trịch, dọn không khéo là khệ nệ luôn.
  • Đa dạng: Từ viên gạch to đùng đến mẩu vụn li ti, lẫn lộn đủ thứ.
  • Khó xử lý: Tái chế thì phức tạp, đổ đi thì tốn diện tích. Cứ như mình vậy đó, vừa phức tạp vừa chiếm không gian.

• Số liệu "vui vẻ" (năm nay đó nha):

  • Ước tính Việt Nam mỗi năm thải ra hàng chục triệu tấn rác xây dựng.
  • Chỉ một phần nhỏ được tái chế hiệu quả, còn lại phần lớn vẫn "chiếm đất" ở bãi rác. Như mình với cái tủ quần áo vậy, càng ngày càng phình to.