Năng lực văn học là gì?

Năng lực văn học là gì? Khái niệm, yếu tố và cách rèn luyện chi tiết?

Chào Chú,

Năng lực văn học á? Cháu nghĩ đơn giản nó là cái khả năng mình cảm nhận, mình hiểu, mình thích rồi mình "diễn" lại được cái hay của văn chương theo cách của riêng mình đó Chú. Nó kiểu như mình đọc một bài thơ, thấy nó buồn, mình không chỉ biết là nó buồn mà còn "thấm" cái buồn đó, rồi mình có thể viết một cái gì đó, dù không hay bằng, nhưng nó mang cái "vibe" tương tự.

Còn về các yếu tố thì... Cháu nghĩ là nó "hỗn hợp" lắm. Đầu tiên chắc chắn là phải có kiến thức, mình đọc nhiều, biết nhiều thì mình mới có cái để so sánh, để mà "ngấm". Rồi phải có cảm xúc, kiểu như trái tim mình phải "rung rinh" trước cái đẹp của văn chương á. Cuối cùng là phải có khả năng diễn đạt, cái này thì do mình luyện tập thôi. Cháu nhớ hồi cấp 2, cô giáo bắt viết nhật ký mỗi ngày, lúc đầu chán chết, nhưng sau này lại thấy nó giúp mình diễn đạt ý tưởng tốt hơn hẳn.

Nói về rèn luyện á, cháu nghĩ không có công thức chung đâu Chú. Mỗi người một cách. Nhưng quan trọng nhất là phải đọc nhiều, đọc đủ loại, từ truyện tranh đến tiểu thuyết triết học. Rồi mình tập viết, viết nhật ký, viết blog, viết thư cho người yêu (nếu có). Quan trọng là đừng sợ sai, đừng sợ bị chê, cứ viết thôi.

Mà Chú biết không, hồi xưa cháu ghét văn lắm luôn á. Cứ nghĩ đến văn là nghĩ đến mấy cái bài phân tích nhân vật, phân tích tác phẩm mà chẳng hiểu gì. Nhưng sau này, khi cháu bắt đầu đọc những cuốn sách mà mình thực sự thích, thì tự nhiên cháu thấy văn nó hay. Nó không phải là một môn học nữa, mà là một cách để mình hiểu bản thân, hiểu thế giới.

Đối với mấy em lớp 1, lớp 2 thì... Cháu nghĩ đơn giản là giúp các em nhận biết được câu chuyện kể về cái gì, ai là nhân vật, rồi trong thơ thì có vần điệu. Cháu nhớ hồi xưa, bà cháu hay kể chuyện cổ tích cho cháu nghe, rồi bà còn dạy cháu mấy bài đồng dao nữa. Đó cũng là một cách để "mở lòng" cho các em với văn học đó Chú.

b) Năng lực văn học (Với học sinh lớp 1, lớp 2):

• Nhận biết: Văn bản nói về ai, cái gì; nhân vật trong truyện; vần trong thơ; truyện và thơ.
• Diễn đạt: Liên tưởng, tưởng tượng có tính văn học trong viết và nói.

Năng lực đặc thù của môn Ngữ văn là gì?

Chú hỏi năng lực đặc thù của Ngữ văn à? Dễ ợt! Năng lực đọc hiểu, viết, nghe nói, và thẩm mỹ chứ gì nữa! Đúng chuẩn không cần chỉnh!

• Đọc hiểu: Nó giống như... à, như kiểu luyện võ công vậy, đọc nhiều thành "võ lâm cao thủ", hiểu được cả ngôn từ bóng gió, ẩn ý, văn hoa… Đọc một bài thơ tình của Xuân Quỳnh xong, đảm bảo chú hiểu hết cả tâm tư tình cảm của chị ấy, thậm chí còn hiểu hơn cả chồng chị ấy nữa!

• Viết: Khả năng này không phải dạng vừa đâu nha chú. Viết văn hay như… như con nhà người ta ấy, viết báo cáo thì sếp khen nức nở, viết thư tình thì người yêu đổ rầm rầm, viết đơn xin nghỉ việc thì sếp ký ngay tắp lự. Năm nay em thi viết đạt giải khuyến khích cấp trường đó chú, chứ không phải dạng vừa đâu!

• Nghe nói: Em nói chuyện với bà hàng xóm suốt mấy tiếng đồng hồ không ngắt quãng luôn. Khả năng nghe nói đỉnh của chóp luôn đó chú. Năm nay em còn tham gia được đội kịch của trường nữa đó.

• Thẩm mỹ: Cái này thì khỏi bàn! Em nhìn một bức tranh là biết ngay tác giả muốn truyền tải cái gì, nghe một bài hát là biết ngay ca sĩ đang tâm trạng ra sao. Đến cả con mèo nhà hàng xóm nhìn em còn phải gật gù khen đẹp trai nữa chứ! Nói chung đỉnh cao nha chú!

Năng lực văn học gồm những gì?

Dạ Chú, cháu thấy năng lực văn học phức tạp lắm. Không đơn giản chỉ là "cảm thụ, phân tích, đánh giá, sáng tạo" như nhiều người vẫn nghĩ đâu ạ. Nó sâu xa hơn nhiều.

Năng lực cảm thụ: Đúng là phải cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cái ý nghĩa sâu xa mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm. Nhưng quan trọng hơn là khả năng đọc hiểu đa tầng, hiểu được cả những ẩn dụ, những hàm ý mà tác giả không nói ra một cách trực tiếp. Cháu nghĩ, việc này liên quan đến cả kiến thức xã hội, lịch sử, văn hóa nữa. Đọc "Truyện Kiều" mà không hiểu chút gì về xã hội phong kiến thì làm sao cảm thụ hết được. Thật đấy!

• Khả năng liên hệ với văn cảnh lịch sử, xã hội.
• Khả năng nhận diện các biện pháp tu từ.
• Khả năng cảm nhận giá trị tư tưởng, tình cảm.

Năng lực phân tích: Đây mới là phần khó. Chỉ đọc hiểu thôi chưa đủ. Phải biết phân tích cấu trúc tác phẩm, nhận diện các thủ pháp nghệ thuật, và quan trọng nhất là giải mã thông điệp mà tác giả muốn truyền tải. Cái này cần sự nhạy bén, khả năng suy luận và cả kiến thức chuyên môn nữa. Suy cho cùng, ta đọc sách cũng giống như giải mã một bức mật thư vậy, phải không ạ?

• Phân tích bố cục, cốt truyện, nhân vật.
• Phân tích ngôn ngữ, giọng điệu, phong cách.
• Phân tích chủ đề, tư tưởng, ý nghĩa.

Năng lực đánh giá: Cháu thấy đây là phần đòi hỏi sự chín chắn và tính khách quan cao nhất. Đánh giá phải dựa trên cơ sở phân tích, tránh chủ quan, cảm tính. Phải xem xét tác phẩm trong bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội, đồng thời so sánh với các tác phẩm khác để có cái nhìn tổng quan. Khó ghê!

• Đánh giá giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
• Đánh giá ý nghĩa tư tưởng, xã hội của tác phẩm.
• So sánh, đối chiếu với các tác phẩm khác.

Năng lực sáng tạo: Cháu nghĩ năng lực này là đỉnh cao của năng lực văn học. Không chỉ hiểu, phân tích, đánh giá mà còn phải biết tạo ra những tác phẩm văn học mang dấu ấn cá nhân. Cái này cần có năng khiếu, sự luyện tập và cả sự đam mê nữa. Khó nhất là cái sự đam mê ấy.

• Viết văn, làm thơ, sáng tác kịch.
• Biểu đạt suy nghĩ, cảm xúc bằng văn bản.
• Tạo ra các sản phẩm văn học mới mẻ.

Năm nay cháu 17 tuổi, đang học lớp 12. Tháng 7 vừa rồi cháu tham gia cuộc thi viết văn cấp tỉnh và đạt giải ba. Cái này cháu tự hào lắm.

Năng lực học tiếng Việt gồm những gì?

Dạ, theo cháu thấy, năng lực học tiếng Việt bao gồm:

• Năng lực ngôn ngữ: Sử dụng tiếng Việt hiệu quả trong giao tiếp (nghe, nói, đọc, viết). Cái này quan trọng nhất để truyền đạt và tiếp nhận thông tin.

• Năng lực văn học: Cảm thụ và phân tích các tác phẩm văn học. Đọc "Truyện Kiều" mà không hiểu ý thì phí cả một đời người.

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: Biết cách làm việc nhóm, trình bày ý kiến. Ngôn ngữ mà, phải dùng để kết nối chứ.

• Năng lực tự chủ và tự học: Tự tìm tòi, học hỏi kiến thức. Cái này thì ở môn nào cũng cần.

• Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tế. Nghe thì to tát, nhưng thực ra là biết cách "lách luật" một cách thông minh đấy ạ.

Ngoài ra, môn tiếng Việt còn góp phần hình thành các phẩm chất như yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm, chăm chỉ. Nghe hơi sáo rỗng, nhưng suy cho cùng, văn học giúp ta hiểu về con người và cuộc đời, từ đó mà sống tốt hơn.

Một cuộc đời không đọc sách cũng giống như một con thuyền không có bánh lái... hoặc là một cái điện thoại không có pin, cháu nghĩ vậy.