Đại học Bách Khoa do ai sáng lập?

Đại học Bách khoa: Nguồn gốc thành lập từ Nhà nước

Tìm hiểu về nguồn gốc của Đại học Bách khoa do ai sáng lập giúp người học hiểu rõ hơn về vị thế của các trường kỹ thuật hàng đầu trong hệ thống giáo dục quốc gia. Việc nắm bắt lịch sử hình thành hỗ trợ thí sinh và phụ huynh đánh giá chính xác uy tín của các cơ sở đào tạo này.

Đại học Bách khoa do ai sáng lập? Sự thật về nguồn gốc

Các trường Đại học Bách khoa tại Việt Nam do Nhà nước thành lập và quản lý dựa trên các quyết định của Chính phủ, hoàn toàn không thuộc sở hữu tư nhân hay của một cá nhân sáng lập nào. Dù nằm ở Hà Nội, Đà Nẵng hay TP.HCM, đây đều là những cơ sở giáo dục công lập trọng điểm.

Nhưng có một hiểu lầm cực kỳ phổ biến - và có thể bạn cũng đang mắc phải sai lầm này - về việc ai thực sự là người chủ của ngôi trường danh giá đầu tiên tại Hà Nội. Tôi sẽ giải mã chi tiết sự nhầm lẫn này ở phần nói về vị hiệu trưởng đầu tiên bên dưới.

Để hiểu rõ bản chất, chúng ta cần nhìn vào cơ chế quản lý giáo dục đại học tại Việt Nam. Không giống như các trường đại học ở Mỹ hay châu Âu thường được gắn liền với tên tuổi của một tỷ phú hoặc nhà hảo tâm tư nhân, hệ thống Bách khoa ra đời từ nhu cầu kiến thiết đất nước. Chính phủ ban hành quyết định thành lập, cấp đất, cấp ngân sách và chỉ định đội ngũ trí thức nòng cốt để xây dựng nền móng.

Chỉ riêng tại cơ sở Hà Nội, trường đang đào tạo hơn 40.000 sinh viên ở nhiều nhóm ngành kỹ thuật cốt lõi. ^[2] Sự phát triển khổng lồ này bắt nguồn từ những quyết sách chiến lược của quốc gia chứ không phải từ nguồn vốn của bất kỳ tập đoàn nào.

Trường đại học bách khoa có phải của tư nhân không?

Sự bối rối này thường xuất hiện khi phụ huynh và học sinh thấy mức học phí thay đổi hoặc trường xây thêm nhiều tòa nhà khang trang. Tiền học phí tăng. Cơ sở vật chất hiện đại hơn. Mọi thứ trông như trường tư. Nhưng sự thật không phải vậy.

Khái niệm tự chủ đại học chính là nguồn cơn của sự nhầm lẫn này. Các trường Bách khoa hiện nay đã áp dụng cơ chế tự chủ, giúp giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước thường xuyên.^[1] Điều này - trái ngược hoàn toàn với suy nghĩ của nhiều người - giúp nhà trường linh hoạt hơn trong việc trả lương cho giảng viên giỏi và đầu tư phòng thí nghiệm.

Tự chủ tài chính không có nghĩa là tư nhân hóa. Tài sản đất đai, hệ thống cơ sở vật chất và thương hiệu Bách khoa vẫn là tài sản của quốc gia, chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Đại học Quốc gia, Đại học Vùng tùy cơ sở.

Góc nhìn từ người trong cuộc

Lần đầu tiên tôi cố gắng tìm hiểu chi tiết về cơ cấu sở hữu của trường để tư vấn cho học sinh, tôi đã mất hàng giờ lặn lội qua các văn bản pháp luật. Sự bực bội là có thật - tại sao một khái niệm đơn giản lại được diễn đạt phức tạp như vậy? Phải mất một thời gian tôi mới đúc kết được: Trường công, nhưng quản trị theo mô hình hiện đại.

Nói thật, nếu bạn chỉ nhìn vào bề ngoài của các phòng lab xịn sò hiện nay, việc nhầm lẫn với đại học quốc tế hoặc tư nhân là điều hoàn toàn dễ hiểu.

Lịch sử đại học Bách khoa Hà Nội: Điểm khởi đầu

Đại học Bách khoa Hà Nội được thành lập năm 1956, là lá cờ đầu trong hệ thống giáo dục kỹ thuật quốc gia.^[3] Ra đời trong hoàn cảnh đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh, trường mang sứ mệnh đào tạo đội ngũ kỹ sư công nghiệp đầu tiên.

Ai là hiệu trưởng đầu tiên đại học Bách khoa Hà Nội?

Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, một trí thức lớn đã được giao trọng trách lèo lái con tàu Bách khoa trong những ngày đầu gian khó: Cố Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa.

Và đây chính là lời giải đáp cho nhầm lẫn tôi đã nhắc đến ở phần đầu: Rất nhiều trang mạng và diễn đàn sinh viên thường gọi Giáo sư Trần Đại Nghĩa là người sáng lập trường. Thực tế thì sao? Ông là vị Hiệu trưởng đầu tiên, người thiết kế chương trình và đặt nền móng học thuật, chứ không phải cá nhân bỏ vốn ra thành lập. Sự vĩ đại của ông nằm ở trí tuệ và sự cống hiến, không nằm ở quyền sở hữu.

Ông đã từ bỏ cuộc sống sung túc ở Pháp để về nước, mang theo hàng tấn tài liệu kỹ thuật quý giá. Khối tài sản tri thức đó - theo nhiều góc độ - quý giá hơn bất kỳ nguồn vốn tài chính nào.

Hành trình mở rộng: Năm thành lập đại học Bách khoa TP.HCM và Đà Nẵng

Sự thành công của mô hình tại thủ đô đã tạo tiền đề cho việc mở rộng mạng lưới giáo dục kỹ thuật trên toàn quốc.

Trường Đại học Bách khoa trực thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM được thành lập năm 1957. ^[4] Tiền thân của trường là Trung tâm Quốc gia Kỹ thuật Phú Thọ, một trung tâm đào tạo đa ngành lớn nhất miền Nam thời bẫy giờ. Quá trình chuyển đổi và sáp nhập kéo dài nhiều năm đã tạo nên một cơ sở đào tạo có ảnh hưởng sâu rộng đến nền công nghiệp phía Nam.

Tại dải đất miền Trung, Trường Đại học Bách khoa trực thuộc Đại học Đà Nẵng ra đời muộn hơn, được thành lập năm 1976. Sự hiện diện của cơ sở này đã hoàn thiện tam giác đào tạo kỹ thuật chiến lược của Việt Nam. ^[5]

Nhiều người cho rằng trường ra đời sau sẽ có chất lượng kém hơn. Nhưng thực tế chứng minh điều ngược lại. Bằng cách kế thừa giáo trình và học hỏi kinh nghiệm quản trị từ hai đầu đất nước, cơ sở miền Trung đã nhanh chóng bắt nhịp và vươn lên thành trung tâm nghiên cứu hàng đầu khu vực.

Bảng tổng hợp lịch sử các trường Bách khoa tại Việt Nam

Đại học Bách khoa Hà Nội ⭐

Năm 1956 - Trường kỹ thuật lâu đời nhất trong hệ thống

Cố GS Trần Đại Nghĩa làm Hiệu trưởng đầu tiên, đóng vai trò nền móng quốc gia

Chính phủ Việt Nam (hoạt động độc lập, trực thuộc Bộ GD&ĐT)

Trường Đại học Bách khoa TP.HCM

Năm 1957 (Tiền thân là Trung tâm Quốc gia Kỹ thuật Phú Thọ)

Cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật chủ chốt cho toàn bộ khu vực phía Nam

Chính phủ (hiện là trường thành viên của Đại học Quốc gia TP.HCM)

Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng

Năm 1975 (Thành lập ngay sau ngày đất nước thống nhất)

Hoàn thiện bản đồ đào tạo kỹ thuật, phục vụ trực tiếp cho dải đất miền Trung - Tây Nguyên

Chính phủ (hiện là trường thành viên nòng cốt của Đại học Đà Nẵng)

Hành trình gỡ rối thông tin chọn trường của Hùng

Hùng, một học sinh lớp 12 tại Hà Nội, đứng trước quyết định chọn trường đại học căng thẳng. Cậu bị thu hút bởi các chiến dịch quảng cáo hào nhoáng của một số trường công nghệ tư nhân và e ngại nộp hồ sơ vào Bách khoa vì nghe đồn trường công lập thường cũ kỹ, thiếu thực hành.

Khi lướt mạng tìm hiểu xem ai thành lập trường đại học bách khoa, Hùng hoàn toàn bối rối. Cậu đọc được bình luận tranh cãi nảy lửa: người thì bảo trường của nhà nước, người lại khẳng định trường đã bán cho tư nhân vì học phí tăng cao. Cậu mất cả tuần liền chỉ để đi tìm sự thật trên các diễn đàn mập mờ.

Sự thay đổi nhận thức chỉ đến khi Hùng tham gia trực tiếp ngày hội tư vấn tuyển sinh tại khuôn viên trường. Trò chuyện với các sinh viên năm cuối, cậu vỡ lẽ: việc trường tăng cường tự chủ tài chính đã giúp hệ thống phòng lab được nâng cấp toàn diện, vượt xa nhiều cơ sở tư nhân, trong khi bản chất vẫn là trường công lập được Nhà nước bảo trợ.

Cuối cùng, Hùng quyết định đặt nguyện vọng 1 vào Đại học Bách khoa Hà Nội. Giờ đây sau 2 năm học tập, cậu mới thấm thía: giá trị lớn nhất của ngôi trường do Nhà nước lập ra nằm ở mạng lưới hàng trăm nghìn cựu sinh viên và tính học thuật hàn lâm không thể mua bằng tiền.