Vân Kiều là dân tộc gì?

Vân Kiều thuộc dân tộc nào trong lịch sử Việt Nam?

Cháu hỏi Vân Kiều thuộc dân tộc nào hả? Dễ mà! Người Bru-Vân Kiều chứ sao.pĐúng rồi, tên gọi nhiều lắm, Bru, Vân Kiều, Ma Coong, Trì hay Khùa gì đó, nghe rối cả lên. Nhớ hồi mình đi công tác Quảng Ngãi năm 2018, gặp mấy người dân tộc này ở vùng núi, họ nói tiếng Bru, khó hiểu lắm.

Mình thấy họ sống khá khép kín, sinh hoạt chủ yếu dựa vào làm rẫy, bán nông sản kiếm sống, cuộc sống cũng giản dị lắm. Nghe nói tiếng Bru thuộc ngữ chi Cơ Tu, ngữ tộc Môn-Khmer. Khó nhớ thật!

Tóm lại, Vân Kiều là một nhóm người thuộc dân tộc Bru, sống ở khu vực Trung phần Việt Nam, Lào và Thái Lan.

Dân tộc Vân Kiều sống ở đâu?

Dân tộc Vân Kiều sống chủ yếu ở miền Trung Việt Nam, tập trung tại Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, cháu ạ. Đúng là Bru - Vân Kiều là một trong ba dân tộc bản địa của vùng đất này. Nhưng mà nói "bản địa" thì cũng phải suy nghĩ chút, bản địa so với ai, so với mốc thời gian nào? Đôi khi lịch sử cũng mập mờ như sương mù buổi sớm vậy.

• Quảng Trị: Chú nhớ có lần đi công tác lên vùng Hướng Hóa, Đăkrông... thấy bà con Vân Kiều sinh sống khá đông đúc. Phong cảnh núi rừng hùng vĩ, nhưng cuộc sống có vẻ còn nhiều khó khăn. Cũng phải thôi, địa hình chia cắt, giao thông cách trở thì làm sao phát triển kinh tế mạnh được.
• Thừa Thiên Huế: Vân Kiều cũng có mặt ở vùng A Lưới, Nam Đông của Huế. Chú nhớ hồi đó đọc sách thấy nói người Vân Kiều giỏi săn bắn, là những "thợ rừng" thực thụ. Chẳng biết bây giờ còn giữ được những kỹ năng ấy không, hay là cuộc sống hiện đại đã làm phai mờ nét văn hóa truyền thống rồi. Buồn cười là chuyến đó chú đi cùng ông bạn, ổng cứ khăng khăng đòi ăn thịt rừng cho biết mùi vị "sơn hào hải vị". May là chú can kịp thời. Nghĩ mà tội, thú rừng giờ hiếm lắm cháu ạ.

Ngoài ra, một số ít người Vân Kiều cũng sống rải rác ở các tỉnh lân cận như Quảng Bình và Đà Nẵng nữa. Dân tộc nào cũng vậy, đều có sự dịch chuyển, di cư theo thời gian cả. Con người ta cũng như dòng nước, luôn tìm nơi trũng thấp mà chảy về. Đôi khi lại ngược dòng, cũng thú vị. Nhưng dù đi đâu, cái gốc gác, cội nguồn vẫn là quan trọng nhất. Giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình, cũng giống như giữ gìn cái "chất", cái "hồn" của chính mình vậy.

Dân tộc Khùa ở đâu?

Cháu hỏi dân tộc Khùa ở đâu à? Ờ, để chú kể.

Chú nhớ mãi cái lần đi công tác ở Quảng Bình năm 2010. Đoàn của chú đi khảo sát về đời sống đồng bào dân tộc thiểu số. Lúc đó, mình đến cái xã tên là Dân Hóa, huyện Minh Hóa. Đường đi thì thôi rồi, toàn đường đất đỏ, xóc muốn long cả ruột.

• Nhưng mà đến nơi, thấy bà con Khùa sống thanh bình lắm.
• Nhà cửa đơn sơ, nhưng ai cũng vui vẻ, nhiệt tình.
• Họ sống chủ yếu bằng nương rẫy, thêm chút săn bắt hái lượm.

Người Khùa thuộc nhóm Bru-Vân Kiều, sống rải rác trên mấy cái lưng chừng núi ấy. Cái cảm giác khi mình đứng giữa núi rừng, xung quanh là những con người chân chất, hiền lành... nó lạ lắm cháu ạ. Thấy mình nhỏ bé, mà cuộc sống thì ý nghĩa ghê gớm.

Quê hương Vân Kiều là ở đâu?

Vân Kiều ở đâu hả cháu? Ôi trời, nhớ mãi mới ra.

• Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế! Chính xác rồi đấy, vùng núi phía Tây cơ. Nhà mình hồi xưa ở gần biên giới Việt - Lào lắm, núi cao lắm, đi đường khó khăn cực! Mấy anh em mình hay đi hái mận rừng, nhớ không?

• Lào cũng có một ít thôi nha, không nhiều như bên mình đâu. Nhớ hồi đó, bà ngoại kể chuyện người Vân Kiều sống ở vùng rừng núi ấy, dọc Trường Sơn, nghe huyền bí lắm. Giờ nghĩ lại vẫn thấy hồi hộp.

• À, đúng rồi, nhớ ra rồi, chỗ mình ở gần rừng rậm, đồi núi hiểm trở lắm. Ngày xưa đi học, mấy đứa bạn toàn phải đi bộ cả mấy cây số mới tới trường. Khổ lắm! Mình còn nhớ con đường nhỏ xíu, mưa xuống là lầy lội không đi nổi nữa.

• Lên cấp 3, mình mới chuyển xuống vùng đồng bằng. Nhưng quê hương vẫn là Quảng Bình. Luôn nhớ về cái mùi đất đỏ quê hương.

Cháu có biết không, nhiều người Vân Kiều vẫn giữ gìn nếp sống truyền thống lắm đấy. Tết đến nhà nào cũng chuẩn bị thật nhiều đồ ăn. Mà đồ ăn Vân Kiều ngon lắm nha.

Dân tộc Vân Kiều sống chủ yếu ở đâu?

Ờ, Vân Kiều hả? Để Chú nhớ xem nào...

• Chủ yếu ở Quảng Trị, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế. Nhưng mà... à há!

• Ít người ở Đắk Lắk nữa. Tại sao lại ở Đắk Lắk nhỉ? À, năm 72... Mỹ ngụy bắt vào đó, khổ thân.

• 39 tỉnh thành có mặt, cơ mà rải rác thôi. Thế mà hồi đó, ông Tám nhà mình còn bảo... thôi, chuyện cũ rồi.

• Đắk Lắk... Chú nhớ hồi đó có cái dự án gì đó mà, liên quan đến Vân Kiều ở đó.

• Quảng Trị, Quảng Bình, Huế... vùng đất miền Trung nghèo khó. Mà sao họ lại gọi là Bru-Vân Kiều nhỉ? Hay Vân Kiều-Bru ta?

• Tập trung ở 3 tỉnh kia là chính, còn Đắk Lắk thì... như kiểu bị "dính" vào thôi. Thấy tội.

Dân tộc Vân Kiều tập trung chủ yếu ở đâu?

Ờ, Vân Kiều à... Chú biết chứ.

• Chủ yếu ở Quảng Trị, Quảng Bình với Thừa Thiên Huế. Đấy là ba tỉnh tập trung đông nhất.

• Nhưng mà này, ít ai biết, trước 75 còn có một số bị đưa vào tận Đắk Lắk. Cái thời chiến tranh ấy mà, Mỹ với chính quyền cũ làm nhiều chuyện... đau lòng lắm.

Dân tộc Bru Vân Kiều ở Quảng Bình mang họ gì?

À, Bru Vân Kiều ở Quảng Bình hả cháu? Để chú kể cho nghe...

Hồi đó, chú đi thực tế ở Trọng Hóa, Minh Hóa, Quảng Bình ấy. Mấy bản làng người Bru Vân Kiều nằm sâu trong núi, heo hút lắm. Chú nhớ rõ nhất là cái bản Rào Tre. Ở đó, họ Hồ, họ Cao nhiều kinh khủng. Cứ 10 người thì chắc hết 7-8 người mang hai họ này rồi.

• Họ Hồ: Nhiều lắm, từ già đến trẻ.
• Họ Cao: Cũng không kém cạnh, toàn những người lớn tuổi, trưởng bản.

Nhưng mà, chú cũng gặp vài người họ Nguyễn, họ Mai, họ Đinh nữa. Ít thôi, lác đác vài nhà. Chú nghĩ chắc là do giao lưu, kết hôn với người Kinh, người dân tộc khác nên mới có thêm họ. Chứ gốc gác thì chắc vẫn là từ họ Hồ, họ Cao mà ra cả thôi.

Chú còn nhớ, có lần ngồi uống rượu cần với già làng Cao Văn Lựng. Ông kể, xưa kia, tổ tiên người Bru Vân Kiều chỉ có vài dòng họ chính thôi. Sau này, vì nhiều lý do, như chiến tranh, di cư, hoặc đơn giản là đổi họ để tránh tai họa, mà mới sinh ra thêm các họ khác. Nghe cũng có lý đấy chứ!

Nói chung, Bru Vân Kiều ở Quảng Bình chủ yếu là họ Hồ và họ Cao, còn mấy họ kia thì ít hơn thôi cháu ạ. Chuyện dòng họ của người ta cũng thú vị phết đấy!