Tại sao gọi là xứ Nghệ?

Vì sao vùng Nghệ An, Hà Tĩnh được gọi chung là xứ Nghệ? Nguồn gốc tên gọi?

Anh hỏi sao Nghệ An, Hà Tĩnh gọi chung là xứ Nghệ hả? Dễ hiểu lắm! Từ hồi học cấp 3, thầy sử mình có kể, xứ Nghệ là tên gọi bắt nguồn từ Hoan Châu thời Hậu Lê, bao gồm cả hai tỉnh này. Hình như sách giáo khoa cũng có nói.

Nói đơn giản, Nghệ An, Hà Tĩnh cùng văn hóa Lam Hồng, có núi Hồng Lĩnh ở Hà Tĩnh, sông Lam chảy giữa hai tỉnh. Nên gọi chung là xứ Nghệ cũng hợp lý thôi. Mình nhớ hồi đi du lịch Hà Tĩnh tháng 6 năm ngoái, thấy cảnh núi non hùng vĩ, sông Lam nước chảy hiền hòa, đúng chất xứ Nghệ luôn!

Đúng rồi đó, chính là như vậy. Hai tỉnh này gắn bó lắm, văn hoá, phong tục gần như giống nhau, người dân cũng thân thiện cả. Mình thấy rõ điều đó khi đi khảo sát thực tế ở huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh vào dịp Tết năm 2022, mọi người rất mến khách.

Xứ Nghệ - Hoan Châu cũ. Đấy là câu trả lời ngắn gọn nhất.

Tại sao lại gọi là xứ?

Anh hỏi sao gọi là xứ? Dễ ợt! Xứ là chỉ hướng, tưởng khó lắm! Như kiểu chỉ đường bằng la bàn thời xưa ấy, nhưng mà kiểu... dân dã hơn. Mà dân gian mình thì…bá đạo!

• Lấy Hà Nội làm trung tâm, kiểu như “vua” của các xứ ấy.
• Đông, Tây, Nam thì dễ hiểu rồi. Nhưng Xứ Đoài? Đấy mới là “góc khuất” của lịch sử! Đoài là Tây Bắc, nghe oai không? Nhưng mà Tây Bắc ngày xưa toàn núi cao, rừng sâu, đi lại khó khăn như đi tìm đường vào hang ổ của Sơn Tinh vậy! Khó khăn như con trâu kéo xe hàng tấn gạch lên đèo!

Xứ Đoài không phải tên gọi tùy tiện đâu nha! Nó thể hiện sự khó khăn, hiểm trở của vùng đất này. Ngày xưa dân mình đi lại toàn dựa vào trời, dựa vào… bản năng. Chả có Google Maps hay gì cả, nên gọi thế cho nó… dễ nhớ! Tôi còn nhớ hồi nhỏ, bà ngoại tôi hay kể chuyện các cụ ngày xưa đi buôn bán, vượt đèo, lội suối vất vả lắm, cứ gọi là “vượt rừng Xứ Đoài” nghe oách thế nào ấy. Nghe xong là thấy sợ luôn. Thế nên "Xứ" mới mang nghĩa chỉ hướng địa lý với sự huyền bí, khó chinh phục. Giống như gọi một cô gái xinh đẹp là "nàng tiên" ấy. Đúng không Anh?

Nghệ An có bao nhiêu phủ?

Anh hỏi Nghệ An có bao nhiêu phủ hả? Ôi, phủ… Từ ấy nghe xa xôi quá, như một giấc mơ thuở nhỏ, mơ về những mái ngói thâm trầm dưới ánh chiều tà, về những con đường đất đỏ ngoằn ngoèo… Giờ đây, chỉ còn lại trong ký ức thôi. Nghệ An bây giờ… khác rồi.

Nghệ An không còn chia thành phủ nữa anh ạ. Hồi nhỏ, bà ngoại hay kể chuyện về các vị quan phủ, nghe oai nghiêm lắm. Nhưng đó là chuyện của quá khứ rồi. Giờ đây, chính quyền được tổ chức khác hẳn.

• Thành phố Vinh: Nhộn nhịp, hiện đại, khác hẳn với hình ảnh Nghệ An trong trí nhớ em. Những tòa nhà cao tầng chen chúc nhau giữa những con phố tấp nập.
• Ba thị xã: Cảnh sắc cũng đổi thay nhiều, nhưng vẫn giữ được nét bình yên riêng.
• Mười bảy huyện: Mỗi huyện một vẻ, núi non trùng điệp, đồng bằng xanh mướt. Em nhớ nhất những cánh đồng lúa chín vàng rực rỡ dưới nắng thu.

Em thấy Nghệ An bây giờ rộng lớn và phồn thịnh hơn nhiều. Hai mươi mốt đơn vị hành chính… một con số khô khan nhưng lại chứa đựng biết bso nhiêu câu chuyện, bao nhiêu đổi thay. Những con số ấy, đằng sau là cả một vùng đất với lịch sử hào hùng, con người chất phác, cần cù. Em yêu mến mảnh đất này.