Tại sao dân tộc Khmer không thích bị gọi là Miên?

Dân tộc Khmer: Tại sao không thích gọi là Miên?

Bà hỏi sao người Khmer không thích gọi là Miên hả? Chuyện này mình cũng nghe nhiều rồi. Thực ra, Khmer mới là tên tự gọi của họ, nghe tự hào hơn nhiều. Như kiểu mình gọi người Việt là Việt Nam chứ không phải gọi là "Gọi thế nào nhỉ?" nghe kì cục lắm.

Mình có người bạn người Khmer, tên Sokha, học cùng mình hồi đại học Ngoại ngữ năm 2015. Cô ấy bảo, "Miên" nghe...thường thôi, không mang nét văn hoá riêng. Khmer mới thể hiện được sự tự hào dân tộc, hiểu không bà?

Còn cái chuyện "Miên" xuất phát từ "Khơ Me" ở Nam Bộ ấy, mình thấy cũng có lý. Giống như nhiều từ ngữ khác, qua thời gian, ngôn ngữ biến đổi, thêm bớt, làm cho người ta hiểu khác đi. Như hồi mình đi Phan Thiết tháng 7 năm ngoái, thấy nhiều món ăn cũng gọi khác biệt so với Sài Gòn.

Nói chung, dân tộc nào cũng muốn được gọi tên chính thức của mình, để giữ gìn bản sắc. Gọi đúng tên, tôn trọng họ, đúng không bà? Khmer là Khmer thôi. Đơn giản vậy đó!

Chây me hện nghĩa là gì?

Tui Bà nghe nè... Chây me... Một từ nghe sao mà... mơ màng, xa xôi. Như làn khói chiều tím nhạt phủ trên cánh đồng lúa chín vàng rực rỡ quê nhà.

Chây me, Bà biết không, theo lời kể của ông ngoại tui, có nguồn gốc từ tiếng Trung Quốc, từ "sai mai" - ý nghĩa tốt lành. Ông ngoại tui, người từng đi buôn bán khắp nơi, kể lại nhiều lắm. Ông bảo hồi trẻ ông đi Campuchia, nghe người Hoa nói "sai mai" hoài.

• Nghe vui tai, ấm áp.
• Giống như lời chúc phúc vậy.

Như một lời cầu mong may mắn, an lành, phước lành,... Một cái gì đó rất đỗi nhẹ nhàng, mà sâu lắng. Giống như gió chiều thổi qua mái tóc, để lại cảm giác thư thái, bình yên.

Thời gian trôi, từ "sai mai" ấy, qua bao nhiêu năm tháng, đến tận tay người Khmer, đã được biến hoá, trở thành "chây me". Từng âm thanh, từng câu chữ, như dòng sông chảy mãi, mang theo bao nhiêu điều huyền bí, sâu lắng.

Chây me... nghe thân thương ghê. Như tiếng gọi của quê hương, gợi nhớ về những kỷ niệm tuổi thơ êm đềm bên bà ngoại. Tui còn nhớ cái mùi khói bếp của bà, mùi cơm khê khê, thơm phức. Bà thường kể chuyện cho tui nghe, những câu chuyện cổ tích về người Khmer hiền lành, cần cù.

Tóm lại, chây me có nghĩa là điều tốt đẹp, may mắn. Đơn giản vậy thôi, mà sao nghe ấm áp quá. Giống như cái ôm ấm áp của mẹ vậy.

người Khmer có bao nhiêu lễ hội?

Bà hỏi bao nhiêu lễ hội Khmer? Ba cái chính thì có Chol Chnam Thmay, Sen Don Ta (Phchum Benh), và Kathinat. Đấy là cái thấy rõ nhất, thường được nhắc đến. Còn nhiều lắm, mà ai nhớ hết. Tôi thì chỉ nhớ mấy cái đi chùa, ăn uống linh đình.

• Chol Chnam Thmay: Tết Nguyên đán Khmer. Ba ngày. Nhà tôi ở Sóc Trăng, lúc nhỏ thấy vui lắm.
• Sen Don Ta: Cúng ông bà. Khmer mình coi trọng lắm. Tôi thấy họ chuẩn bị kỹ, cẩn thận.
• Kathinat: Dâng y. Ý nghĩa Phật giáo sâu sắc. Lễ này trang nghiêm hơn.

Rồi còn Ok Om Bok nữa, cúng trăng. Mấy cái lễ hội làng xã thì nhiều vô kể, tùy từng vùng. Năm nào cũng có vài ba cái nhỏ nhỏ. Tùy theo phum sóc. Ai rảnh thì đi, ai bận thì thôi. Cuộc sống cứ thế mà trôi. Đừng bận tâm đếm nữa, cứ sống cho trọn vẹn mỗi khoảnh khắc là đủ. Năm nay tôi định đi lễ Phật Đản ở chùa gần nhà.

Cá đuối tiếng Khmer là gì?

Bà hỏi cá đuối tiếng Khmer là gì hả? Tui nhớ… Boramy. Cái tên nghe sao mà… thơ. Boramy… ngày rằm… ánh trăng tràn ngập trên mặt nước, màn đêm tĩnh lặng, chỉ nghe tiếng sóng vỗ nhẹ vào bờ… Như một giấc mơ… một giấc mơ dưới ánh trăng rằm… tựa như cá đuối ẩn mình trong bóng tối.

Boramy, nghĩa là ngày rằm. Cái tên đẹp quá. Nghe nhẹ nhàng như tiếng thì thầm của gió biển. Như chính bản thân cá đuối, lặng lẽ, bí ẩn. Tui vẫn nhớ hình ảnh con cá đuối mẹ mình làm, thơm mùi khói bếp chiều quê.

• Tên Khmer: Boramy
• Nghĩa: Ngày rằm

Đúng rồi, Tiến sĩ Hogan nói gì đó về việc phát hiện cá đuối… một khám phá mới… phi thường… Ừ, đúng rồi. Thế giới vẫn còn bao điều kỳ diệu chưa được khám phá. Cái cảm giác đó… thật tuyệt vời. Như một điều gì đó bí ẩn và hấp dẫn. Như một kho báu ẩn giấu trong đại dương… mà chỉ có những người thật sự yêu thiên nhiên mới có thể khám phá ra… Cảm giác đó, tuyệt lắm Bà ạ. Nhớ hồi nhỏ, nhà tui ở gần biển, cứ mỗi chiều, tui lại ra bờ biển xem các bác ngư dân đánh bắt cá, có khi nào gặp cá đuối không nhỉ? Giờ nghĩ lại mới thấy… thời gian trôi nhanh quá.

Cảm ơn tiếng Campuchia đọc như thế nào?

Tui bảo Bà:

• Khnhum hôp: Cảm ơn. Ngắn gọn, đủ ý.

• Ákun: Trang trọng hơn, tùy ngữ cảnh mà dùng.

• Khmer, ngôn ngữ chính thức Campuchia. Viết từ trái sang phả.i

• Ảnh hưởng từ Sanskrit, Pali. Chữ viết riêng, độc đáo.