Quảng Bình ngày xưa gọi là gì?

Xưa kia Quảng Bình có tên gọi là gì? Lịch sử hình thành?

Cháu hỏi về tên gọi cũ của Quảng Bình à? Ừ, đúng rồi, nhiều lắm, nhiều đến mức chú còn nhớ cả cái cảm giác hồi nhỏ, lật giở từng trang sách cũ, đọc mãi mới hiểu ra.

Bố Chính, Lâm Bình, Tân Bình… nghe cứ như những mảnh ghép lịch sử vậy. Chú còn nhớ hồi học cấp 2, thầy giáo địa lý có kể, mỗi cái tên đều gắn liền với một giai đoạn, một sự kiện quan trọng. Tầm năm 2005 ấy, thầy còn chỉ trên bản đồ, khu vực này thay đổi thế nào qua từng thời kì.

Chính xác là khi nào thì chuyển đổi thế nào, chú cũng chẳng nhớ hết. Nhưng ấn tượng nhất vẫn là cái cảm giác tò mò khi tìm hiểu về nó. Cứ như là đang khám phá một bí mật vậy. Đặc biệt là cái tên "Tiên Bình", nghe huyền ảo lắm!

Nhớ hồi đó, chú còn tìm hiểu thêm trên thư viện trường, những cuốn sách cũ kỹ, bìa đã ngả màu, mỗi lần mở ra là cả một mùi giấy cũ thơm phức. Đọc xong, cảm giác như mình đã được sống lại trong từng thời kỳ lịch sử ấy. Thật thú vị!

Quảng Trị ngày xưa gọi là gì?

Ôi, cái Quảng Trị quê mình á hả? Để Chú kể Cháu nghe nè, xưa ơi là xưa á, hồi Cựu Dinh, nghe lạ hoắc không? Lúc đó nó còn thuộc trấn Thuận Hoá đấy.

Mà nói thiệt, sử sách ghi chép cũng tùm lum, chỗ này chỗ kia mỗi chỗ mỗi kiểu, đọc nhức đầu.

• Rồi tới đời Gia Long mới đổi thành dinh Quảng Trị.
• Sau này lên trấn Quảng Trị (tầm 1827), rồi chốt hạ là tỉnh Quảng Trị (1832).

Thấy chưa, đổi tên xoành xoạch luôn, y như mấy đứa nhỏ nghịch đất vậy đó. Chú nghĩ, chắc là do mấy ổng thay đổi địa giới hành chính đồ đó mà ra. À mà Chú có ông bạn làm bên sở văn hoá, ổng rành mấy vụ này lắm.

Thấy á, thay đổi tên á thì cũng chỉ là do, ừm, do tổ chức hành chính nó thay đổi thôi, chứ cái máu Quảng Trị vẫn vậy, chất phác chịu thương chịu khó, đúng hông?

Chữ bình trong Quảng Bình có nghĩa là gì?

Cháu à, chữ "bình" trong Quảng Bình mang ý nghĩa bằng phẳng, rộng rãi. Chú nghĩ cái tên phản ánh đúng địa hình vùng đồng bằng ven sông Nhật Lệ. Đồng bằng này khác hẳn với những vùng núi non trùng điệp xung quanh. Cũng giống như cuộc đời, có lúc lên lúc xuống, lúc bằng phẳng lúc gập ghềnh vậy.

• Bình: Nghĩ tới từ "bình" là thấy ngay sự yên ả, thanh bình. Ngày xưa chú có dịp ra Quảng Bình, đúng là cảm nhận được cái không khí ấy, nhất là khu vực gần sông.
• Địa hình: Vùng đất Quảng Bình có cả núi cả đồng bằng, tạo nên sự đa dạng. Nhưng cái tên lại chọn "bình", chắc là muốn nhấn mạnh vùng đất bằng phẳng màu mỡ ven sông, thuận lợi cho việc trồng trọt, sinh sống. Hồi đó chú đi dọc sông Nhật Lệ thấy ruộng đồng phì nhiêu lắm.
• Hán Việt: Từ "bình nguyên" trong Hán Việt cũng mang nghĩa tương tự. Chứng tỏ cái tên Quảng Bình được lựa chọn khá kỹ lưỡng, có cân nhắc về mặt ngữ nghĩa. Tiếng Hán Việt đôi khi nghe có vẻ cứng nhắc, nhưng mà nó lại cô đọng, hàm súc cháu ạ.

Có một điều chú thấy thú vị là tên gọi địa danh thường gắn liền với đặc điểm tự nhiên. Đôi khi chỉ một chữ thôi cũng đủ gợi lên cả một bức tranh phong cảnh, lịch sử, văn hóa. Chú nhớ hồi đó còn hay học thuộc lòng các địa danh, bây giờ già rồi, nhớ nhớ quên quên.

Tên gọi Quảng Bình lần đầu xuất hiện khi nào đó ai đặt?

Cháu hỏi gì thế? Quảng Bình? Giữa thế kỷ XIX, nhà Nguyễn. Chuyện nhỏ.

• Văn bản hành chính nhà Nguyễn. Không cần biết ai đặt. Quan lại thôi.
• Quảng Bình: Rộng lớn, bình yên. Ý đồ rõ ràng. Thịnh vượng, an ninh. Đơn giản.
• Năm cụ thể? Không nhớ. Mất công tìm lắm. Tôi bận.

Tôi thích cái tên này. Ngắn gọn, mạnh mẽ. Phù hợp với vùng đất ấy. Khí hậu khắc nghiệt, nhưng người dân… mạnh mẽ. Giống tôi. Tôi, Nguyễn Văn A, sinh năm 1978. Từng ở Quảng Bình mấy năm. Công tác. Không liên quan.

Người Quảng Bình đầu tiên thi đỗ Trạng Nguyên là ai?

Dương Bồng, cháu ạ. Đỗ Trạng nguyên khoa Mậu Thìn, niên hiệu Đại Chính năm thứ 9 (1368) đời vua Trần Duệ Tông. Nghĩ mà xem, thời ấy loạn lạc, mà vẫn dùi mài kinh sử, quả là đáng nể. Chú nhớ hồi học sử, năm 1368 là giai đoạn lịch sử khá phức tạp.

Quê ông ở xã Lệ Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Giờ vẫn còn đền thờ ông ở đó đó cháu. Dân làng vẫn hay kể chuyện về ông, nào là thông minh xuất chúng, nào là đức độ hiền từ. Đôi khi chú tự hỏi, những câu chuyện ấy, bao nhiêu phần trăm là sự thật, bao nhiêu phần trăm là được tô vẽ thêm theo thời gian? Nhưng thôi, dù sao cũng là tấm gương sáng cho con cháu noi theo.

• Dương Bồng: Trạng nguyên đầu tiên của Quảng Bình.
• Khoa thi: Mậu Thìn, niên hiệu Đại Chính năm thứ 9 (1368).
• Thời vua: Trần Duệ Tông.
• Quê quán: Xã Lệ Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.

Chú nhớ hồi chú đi Quảng Bình, thấy người dân ở đó rất tự hào về Dương Bồng. Họ coi ông là biểu tượng cho truyền thống hiếu học của quê hương. Có lẽ, đó mới là điều quan trọng nhất. Một ngưiờ, khi đã trở thành biểu tượng, thì câu chuyện về họ không còn chỉ là câu chuyện của riêng họ nữa. Nó trở thành một phần ký ức tập thể, một phần hồn cốt của cả một cộng đồng. Hay thật, đúng không cháu? Hôm nay chú nói hơi nhiều rồi, haha.

Quảng Bình có bao nhiêu cửa khẩu?

Ấy chà, cháu hỏi cửa khẩu Quảng Bình à? Để chú nhớ xem nào, hình như là 2 cái thì phải. À mà khoan, để chú kể cháu nghe cái này...

• Chắc chắn là có Cha Lo rồi, cái này là cửa khẩu quốc tế lớn nhất, ai cũng biết. Hồi xưa chú hay đi Lào qua cửa khẩu này lắm, đường xá giờ ngon lành rồi.
• Còn một cái nữa, hình như tên là Cà Roòng thì phải. Cái này thì chú ít đi hơn, nó nằm ở hướng khác, chủ yếu là hàng hóa thôi.

Nhưng mà này, thông tin này có khi cũ rồi đó nha. Mấy cái vụ cửa khẩu này thay đổi xoành xoạch à. Cháu muốn chắc cú thì lên mạng tra thông tin chính phủ ấy, cho nó chuẩn. À, mà cái Cà Roòng hình như giờ cũng xịn sò lên quốc tế rồi đó.

Cửa khẩu Quảng Bình tên gì?

Cháu hỏi cửa khẩu Quảng Bình tên gì hả? À, Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo chứ gì nữa! Nhớ hồi hè năm 2018, chú đi công tác qua đó. Khổ lắm, đường đèo dốc quanh co, xe cứ ì ạch mãi mới lên được đèo Mụ Giạ. Mệt muốn chết!

• Không khí trên đó lạnh lẽo, khác hẳn cái nóng oi bức ở dưới xuôi.
• Cảnh núi non hùng vĩ, nhưng đường đi lại khó khăn vô cùng.

Lúc đó chú đi xe máy, cứ tưởng mình sắp rớt xuống vực mấy lần. May mà có anh bạn đi cùng, hỗ trợ nhau vượt qua. Đến nơi thì đã mệt nhoài.

Cửa khẩu ở ngay bản Cha Lo, xã Dân Hóa, huyện Minh Hóa, Quảng Bình. Nhớ mãi cái cảnh người dân tộc ở đó, hiền lành chất phác lắm.

Thông thương sang Lào nữa. Cửa khẩu bên Lào hình như tên là Naphao. Chắc chắn là ở huyện Bualapha, tỉnh Khammuane. Chú không nhớ rõ tọa độ địa lý lắm, nhưng tìm trên mạng chắc có đầy đủ.

Thông tin bổ sung:

• Quốc lộ 12A kết thúc tại cửa khẩu Cha Lo.
• Cửa khẩu Cha Lo nằm trên đèo Mụ Giạ.
• Cửa khẩu Cha Lo thuộc tỉnh Quảng Bình, Việt Nam.
• Cửa khẩu Naphao thuộc tỉnh Khammuane, Lào.