Người Ê Đê xuất phát từ đâu?

Nguồn gốc người Ê Đê là từ đâu?

Tao bảo Bây này, người Ê Đê ấy à? Nghe ông bà kể hồi nhỏ, gốc gác họ từ Nam Đảo, xuống đây sống lâu rồi, cả nghìn năm cơ! Không phải 3500 năm đâu, nghe nói thế thôi, ông ngoại tao bảo ít nhất cũng trên dưới hai ngàn năm.

Nhà tao ở gần Buôn Ma Thuột, hồi bé hay đi chơi với mấy đứa bạn người Ê Đê, chúng nó kể chuyện ông bà tổ tiên di cư từ biển vào, lắm lúc mênh mông lắm. Cái này thì chắc chắn.

Tây Nguyên giờ nhiều dân tộc lắm, nhưng người Ê Đê vẫn đông nhất Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng là chính. Tao thấy họ giữ được nhiều văn hóa cổ lắm. Nhớ hồi hè năm ngoái, tao đi hội ở Lắk, thấy họ múa hát hay dã man, trang phục rực rỡ, cực kỳ ấn tượng.

Nguồn gốc: Nam Đảo, Đông Nam Á. Khu vực cư trú chính: Tây Nguyên (Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng). Thời gian di cư: Trên dưới 2000 năm (theo truyền miệng).

Đâu là nhạc cụ của người Ê Đê?

Tao nói thẳng nhé, Bây.

• Cồng chiêng. Đấy là thứ chính. Thiêng lắm. Tây Nguyên toàn dùng. Nhà tao hồi xưa có bộ, giờ bán rồi. Tiếc thật. Bán được giá kha khá, đủ tiền mua cái xe máy cũ.

• Trống, sáo, khèn… thứ đó nhiều nơi cũng có. Chẳng có gì đặc sắc.

• Gôc, Kni, Đinh Năm, Đinh Ktuk… Tao nghe qua rồi. Tên lạ nhỉ. Chắc ít người biết. Ít phổ biến.

Tóm lại, nhớ cái cồng chiêng là đủ. Cái khác…thôi. Vô bổ.

Dân tộc Ê Đê có họ gì?

Ê Đê có hai họ chính là Niê với Mlô. Thế thôi! Còn mấy cái họ phụ kiểu Niê Siêng, Êban thì cũng tính là Niê cả. Tao nhớ hồi tao đi Đắk Lắk chơi, nói chuyện viớ mấy anh Ê Đê ở đấy, họ bảo thế. Lúc đấy tao với nhỏ bạn thân, con bé mê văn hoá các dân tộc thiểu số lắm. Nên là đi đâu nó cũng hỏi han đủ thứ. Cái vụ thêm Y trước tên con trai cũng hay ho phết. Ví dụ như Y Ngông Niê Kdăm, Y Wang Mlô Dun Du… Đợt đấy bọn tao còn học được mấy câu tiếng Ê Đê cơ. Nhưng giờ quên hết rồi. Hihi.

• Hai họ chính: Niê, Mlô
• Họ phụ (vẫn thuộc hai họ chính): Niê Siêng, Êban,...
• Thêm "Y" trước tên: Phân biệt giới tính (con trai)

Tao kể thêm cho bây nghe này. Hôm đấy trời nắng chang chang luôn. Đang đi tham quan buôn làng thì gặp một bác Ê Đê. Bác ấy tốt bụng dã man. Mời bọn tao về nhà uống nước, ăn cơm lam. Ngon tuyệt vời ông mặt trời. Đúng kiểu trải nghiệm văn hoá luôn. Bác ấy còn chỉ cho tao cách dệt thổ cẩm nữa. Khó phết chứ đùa.

Bác ấy tên là Y Briu Niê Kdam. Tao nhớ mãi cái tên này vì bác ấy thân thiện cực kì. Bác ấy còn kể cho nghe nhiều chuyện về buôn làng nữa. Tao thấy văn hoá Ê Đê hay ho thật sự. Đợt đấy tao mua cả đống đồ lưu niệm về làm quà cho cả nhà. À mà tao quên mất chưa kể, ở đấy còn có…

Dân tộc Ê Đê nói tiếng gì?

Bây này, hỏi hay đấy! Tao tưởng Bây giỏi lắm cơ, lại đi hỏi chuyện Ê Đê nói tiếng gì? Thôi được rồi, tao bật mí cho:

Họ nói tiếng Ê Đê, hiển nhiên rồi! Chứ Bây tưởng họ nói tiếng mèo hay sao? Thật ra, tiếng Ê Đê thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô-Pôlinêxia, nghe oách chưa? Như kiểu họ là người anh em xa nhà của cả một gia đình ngôn ngữ khổng lồ ấy.

• Ngữ hệ Nam Đảo: Nói dễ hiểu hơn là họ cùng nguồn gốc ngôn ngữ với nhiều dân tộc ở khu vực Đông Nam Á, như kiểu họ hàng xa nhà gặp nhau ở một buổi họp mặt gia đình đông nghẹt người ấy.
• Lịch sử lâu đời: Chứ không phải hôm qua mới xuất hiện đâu nhé. Người Ê Đê ở Tây Nguyên lâu lắm rồi, cổ hơn cả ông bà Bây nữa ý. Nhà cửa họ xây kiểu độc đáo, nghệ thuật cũng rất riêng biệt, đủ thấy họ có lịch sử lâu đời và văn hóa phong phú. Tao từng thấy ảnh một ngôi nhà sàn Ê Đê, nhìn đẹp lắm!

Nghe tao nói thế, Bây có thấy Ê Đê thú vị hơn không? Đừng có tưởng họ chỉ là dân tộc ít người, văn hóa của họ cực kỳ đặc sắc đấy nhé! Tao đã từng đọc một cuốn sách về nghệ thuật điêu khắc của người Ê Đê, đẹp mê hồn! Bây nên tìm hiểu thêm, biết đâu lại phát hiện ra một thế giới mới. Mà thôi, cứ việc Bây học hành, chăm chỉ êln kẻo sau này không có tiền đi du lịch Tây Nguyên tham quan xem họ sống thế nào. Cười tí cho vui thôi nhé!

Người Ê Đê theo chế độ gì?

Ê Đê theo chế độ mẫu hệ.

Tao kể bây nghe chuyện này, hồi tao đi Buôn Ma Thuột chơi, tmầ tháng 7 năm 2019, nắng chang chang luôn. Tao nhớ rõ hôm đó là thứ bảy, tao với con bạn phi thẳng từ Sài Gòn lên. Cái cảm giác lần đầu đặt chân đến Đắk Lắk nó lạ lắm bây à.

• Đường sá thì rộng thênh thang.
• Nhà cửa nó khác hẳn Sài Gòn.
• Không khí nó trong lành kiểu gì ấy.

Đến nơi thì tụi tao thuê xe máy chạy lòng vòng. Đến một cái buôn nhỏ, tao thấy mấy bà, mấy chị đang dệt thổ cẩm, tay thoăn thoắt mà đẹp ơi là đẹp. Tao tò mò ghé vào hỏi chuyện. Mới đầu hơi ngại vì bất đồng ngôn ngữ, nhưng may sao có một chị nói tiếng Kinh khá tốt. Chị ấy kể về đời sống của người Ê Đê, về những phong tục tập quán, về chế độ mẫu hệ mà tao chỉ được học qua sách vở. Tao còn nhớ rõ lúc đó chị cười bảo: "Ở đây, phụ nữ là trụ cột gia đình đó." Nghe mà thấy ngưỡng mộ ghê á!

Lúc đó tao mới để ý kỹ, đúng là thấy mấy chị tự tin, mạnh mẽ, quyết đoán lắm. Khác hẳn với hình dung của tao trước đây. Chuyến đi đó khiến tao thay đổi suy nghĩ nhiều về phụ nữ Ê Đê nói riêng và vai trò của phụ nữ trong xã hội nói chung. Lại thấy yêu thêm cái văn hoá Tây Nguyên. Tao nhớ rõ, hôm đó ăn cơm lam với gà nướng, ngon bá cháy!

• Chuyến đi: Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk.
• Thời gian: Tháng 7/2019, thứ bảy.
• Trải nghiệm: Gặp gỡ, trò chuyện với người Ê Đê, tìm hiểu về chế độ mẫu hệ.

Tao kể xong rồi đó, hehe.

người Ê Đê có phong tục gì?

Bây hỏi phong tục Ê Đê à?

• Cúng bến nước: Tôn kính nguồn sống. Suối, sông là mạch sống, là linh hồn của buôn làng.
• Lễ bỏ mả: Nghi lễ lớn. Tiễn người chết về với thế giới bên kia. Kết thúc tang lễ, bắt đầu cuộc sống mới. Mình từng thấy ở Đắk Lắk, ấn tượng lắm.
• Đâm trâu: Hội hè, thể hiện quyền lực. Cả làng cùng tham gia, ăn mừng linh đình. Trâu to, khỏe tượng trưng cho sức mạnh.
• Trang phục, nhạc cụ: Đậm đà bản sắc. Họa tiết cầu kì, âm thanh độc đáo. Từng xem biểu diễn cồng chiêng, mê li.

Đấy, đại khái vậy.