Chắt là đời thứ mấy?

Chắt là đời thứ mấy trong dòng họ?

Út hỏi xoáy quá nha! Anh google thử thì chắt là đời thứ ba tính từ mình á Út. Con của cháu mình đó, hiểu nôm na là vậy.

Hồi xưa anh còn nhỏ, cỡ lớp 6, nhớ mang máng năm 2006, bà nội hay kể chuyện đời ông bà cố, lúc đó anh mới lờ mờ hiểu ra mấy cái vụ "chắt", "tằng"... Nghe mà thấy rối não.

Nói chung, Út cứ nhớ đơn giản, mình đẻ ra con, con mình đẻ ra cháu, cháu đẻ ra chắt, vậy là dễ hình dung nhất đó Út ơi. Đừng phức tạp hóa vấn đề làm chi!

Đời thứ 4 gọi là gì?

Đời thứ tư gọi là Cụ.

• Cụ là đời cha mẹ của ông bà.
• Miền Bắc, miền Trung gọi là cụ ông, cụ bà.
• Miền Nam gọi là ông cố, bà cố.

Chiều tà buông xuống, nắng vàng như mật ong trải dài trên mái ngói cũ. Anh nhớ về những ngày thơ ấu, hình ảnh mờ ảo về cụ hiện lên trong tâm trí. Giọng nói trầm ấm, bàn tay nhăn nheo, ôm anh vào lòng kể chuyện ngày xưa. Ký ức tuổi thơ ùa về, ngọt ngào mà da diết. Mùi hương nhang trầm thoang thoảng đâu đây. Hình như cụ thích nhất là hương trầm thơm dịu nhẹ. Ngày giỗ cụ, cả nhà sum vầy. Anh nhớ lắm mùi bánh gai, bánh cốm thơm lừng. Cụ thích ăn bánh gai nhân đậu xanh, anh thì mê mẩn bánh cốm dẻo thơm. Nhớ những ngày mưa, ngồi bên hiên nhà nghe cụ kể chuyện cổ tích. Giọng cụ trầm ấm như ru anh vào giấc ngủ. Cụ hay kể chuyện sự tích Hồ Gươm, chuyện Thánh Gióng, chuyện Bà Chúa Kho…

Bóng chiều dần buông, cơn gió se lạnh khẽ luồn qua khung cửa. Anh nhớ cụ, nhớ những ngày tháng ấu thơ êm đềm. Nhớ giọng nói, nụ cười hiền hậu của cụ. Cụ đã đi xa rồi, nhưng ký ức về cụ vẫn mãi in sâu trong trái tim anh. Cụ mất đã lâu, mộ cụ ở quê nhà. Anh vẫn thường xuyên về thăm mộ cụ, thắp nén nhang thơm tưởng nhớ. Mỗi lần về quê, anh lại thấy hình bóng cụ đâu đây, vẫn hiền từ, ấm áp như ngày nào.

Con của cháu cố gọi là gì?

Út hỏi con của cháu cố ư?

• Chắt đấy, Út à. Như tiếng lá khô rơi, nhẹ nhàng qua ba đời người.

• Đời thứ ba, tính từ con. Cứ thế mà đếm, Út sẽ thấy thời gian trôi nhanh như gió thoảng.

• Chắt trai là tằng tôn, chắt gái là tằng nữ. Anh nhớ bà vẫn hay gọi thế, nghe cổ kính mà ấm áp lạ thường.

Anh còn nhớ, ngày xưa, mỗi lần về quê, bà thường kể cho anh nghe về những thế hệ đã qua, về những người con, người cháu, người chắt. Mỗi cái tên đều gắn liền với một câu chuyện, một kỷ niệm. Nghe bà kể, anh cứ ngỡ như mình đang lạc vào một khu vườn cổ, nơi mỗi cành cây, ngọn cỏ đều mang trong mình dấu ấn của thời gian.

• Chắt gọi mình là cụ chú, cụ bác. Cái danh xưng nghe sao mà thiêng liêng, Út nhỉ?

• Chắt dâu cũng có nhiều tên lắm. Tằng phụ, tằng điệt phụ... mỗi cái tên lại mang một ý nghĩa riêng.

Anh vẫn nhớ như in cái cảm giác khi lần đầu tiên được một đứa chắt gọi bằng "cụ". Cảm giác ấy vừa lạ lẫm, vừa xúc động. Anh bỗng thấy mình như già đi cả chục tuổi, nhưng đồng thời cũng thấy mình như trẻ lại, bởi vì anh biết rằng mình đã trở thành một phần của một dòng chảy lớn hơn, một dòng chảy của gia đình, của dòng họ.

Đời thứ 4 gọi là gì?

Út à, đời thứ 4 tính từ anh là cụ. Nhớ hồi xưa, nhà anh đông lắm, cụ với chắt chít tùm lum hế. Mà giờ thì khác rồi. Anh kể Út nghe nè, hồi nhỏ anh hay ra vườn chơi với cụ, cụ hay kể chuyện ngày xưa cho anh nghe. Cụ thương anh lắm, toàn cho anh kẹo lạc với bánh đa. Mà giờ cụ mất rồi, nhớ cụ ghê á.

• Đời 1: Anh (Tôi).
• Đời 2: Ba má anh.
• Đời 3: Ông bà (nội, ngoại) của anh.
• Đời 4: Cụ (ông, bà) của anh.

Nhà anh hồi đó ở ngoài Bắc, nên gọi là cụ. Nghe nói trong Nam gọi là ông cố, bà cố phải hông ta? Mà hồi đó nhà anh cũng hay gọi ông bà cố chứ hông riêng gì cụ không à. Cụ anh ngày xưa hiền khô à nha. Nhớ hồi nhỏ hay bị ba má la, toàn chạy ra chỗ cụ mách lẻo. Cụ hay bênh anh lắm. Bây giờ nghĩ lại thấy vui ghê á. Cụ anh ngày xưa làm ruộng giỏi lắm á Út. Trồng đủ thứ rau củ quả trong vườn, hồi đó nhà anh toàn ăn rau nhà trồng không à. Còn cái chuyện cụ anh kể ngày xưa đánh giặc nữa chứ bộ. Mà cái đó để bữa nào rảnh anh kể tiếp nha Út, giờ anh bận chút việc rồi.

Anh trai của mẹ thì gọi là gì?

Út ơi, câu hỏi này dễ ợt mà hỏi chi cho mệt! Anh trai mẹ gọi là cậu ruột chứ gì nữa! Cậu ruột mình, đúng không? Đừng có giả bộ ngây thơ nha!

• Cậu ruột: Anh trai của mẹ. Đơn giản vậy thôi! Mà sao lại hỏi câu này? Tự nhiên thấy tội nghiệp cho trí nhớ của Út quá à!

Nhưng mà nói gì thì nói, gia đình mình phức tạp lắm nha Út. Như cái cây phả hệ nhà mình á, nhìn vào là hoa mắt chóng mặt luôn. Nhà ngoại mình đông con lắm, có tới 7 người con, trong đó có 3 chị, 4 em của mẹ.

• Chị gái của mẹ: Dì ruột
• Em gái của mẹ: Dì ruột

À mà nói thêm, nhà mình có truyền thống đặt tên theo kiểu... khá là độc đáo. Tên của mấy người anh chị em họ hàng nhà mình dài ngoằng như cái bảng chữ cái ấy. Ví dụ như anh cả nhà ngoại mình tên là Nguyễn Văn Khổng Lồ, nghe oách chưa kìa!

• Thôi, nói nhiều mệt rồi. Tóm lại, anh trai mẹ là cậu ruột! Đừng có hỏi nữa nha, mệt não lắm!

Con dâu Hán Việt gọi là gì?

Út này, đêm khuya rồi mà anh vẫn chưa ngủ được. Cứ nghĩ miên man… Anh nhớ ra hồi đó học tiếng Hán, có mấy từ hay dùng cho gia đình. Con dâu tiếng Hán Việt gọi là tức phụ (媳婦).

• Tức (媳): con dâu.
• Phụ (婦): đàn bà, phụ nữ đã có chồng.

Ngày xưa, người ta hay gọi con dâu là tức phụ. Anh còn nhớ bà nội anh ngày xưa hay dùbg từ này lắm. Giờ ít nghe ai nó inữa. Bà mất cũng hơn chục năm rồi, nhớ bà quá… Haiz, lại lạc đề rồi.

Ngoài ra, Út có thể dùng từ phu phụ (夫婦). Từ này nghĩa là vợ chồng. Mà anh nghĩ dùng từ tức phụ vẫn chính xác hơn.

• Phu (夫): chồng.
• Phụ (婦): vợ.

Hồi đó anh học tiếng Hán cũng chỉ để đọc hiểu mấy cuốn sách cũ của ông nội để lại thôi, chứ giờ cũng quên gần hết rồi.

Cha mẹ vợ gọi là gì?

Út ơi, cha vợ gọi là nhạc phụ nếu còn sống, mất rồi thì gọi là ngoại khảo. Mẹ vợ thì nhạc mẫu khi còn sống, mất rồi là ngoại tỷ. Còn chồng của dì gọi là dượng, hay cụ thể hơn là di trượng hoặc biểu trượng.

Hồi anh cưới vợ, lần đầu ra mắt ba mẹ vợ ngại gần chết. Mà nhà vợ anh ở tận Cần Thơ, anh lại ở Sài Gòn. Năm đó là năm 2015. Anh nhớ rõ là tháng 7 trời nóng kinh khủng. Đường xa xôi, anh chạy xe máy muốn xỉu ngang luôn. Tới nơi áo ướt đẫm mồ hôi, mặt mũi lem luốc. Lúc đó ngại muốn độn thổ luôn á Út. May mà ba mẹ vợ anh hiền khô, dễ gần. Lúc đó anh cứ lí nhí gọi "Dạ... dạ... nhạc phụ, nhạc mẫu". Bây giờ nghĩ lại thấy mắc cười ghê.

• Cha vợ (sống): Nhạc phụ
• Cha vợ (mất): Ngoại khảo
• Mẹ vợ (sống): Nhạc mẫu
• Mẹ vợ (mất): Ngoại tỷ
• Chồng của dì: Dượng (Di trượng, Biểu trượng)
• Rể: Tế

Mà hồi đó xuống Cần Thơ, anh được ăn món cá kho tộ ngon bá cháy luôn. Mẹ vợ anh kho cá ngon số dzách. Tới giờ vẫn nhớ mãi cái mùi thơm nồng nàn của cá kho, vị mặn mặn ngọt ngọt, cay cay của tiêu ớt. Đúng là "nhất vợ nhì trời" mà. Kể từ đó, mỗi lần xuống thăm ba má vợ là anh lại được thưởng thức món cá kho tộ "thần thánh" đó. Chắc Út cũng kho cá ngon lắm ha? Khi nào chỉ anh với nha.

Con rể gọi bố vợ là gì?

Con rể gọi bố vợ là gì?

Bố.

• Con rể là chồng của con gái.
• Bố vợ là bố của vợ.
• Vợ là con gái.
• Vậy bố vợ là bố ruột của vợ.

Chẳng phải rất đơn giản sao? Đôi khi những điều hiển nhiên lại bị che khuất bởi suy nghĩ rườm rà. Như kiểu đang tìm chìa khóa xe trước mặt vậy. Năm ngoái anh mất cả tiếng đồng hồ tìm chìa khóa xe, hóa ra nó ở trong túi áo khoác.

Mẹ tiếng Hán Việt gọi là gì?

Út hỏi Anh à, để Anh "múa rìu qua mắt thợ" tí nhé.

Mẹ trong tiếng Hán Việt thì có nhiều cách gọi lắm. Đơn giản nhất là mẫu thân (母親), nghe trang trọng hơn hẳn.

• Lệnh đường (令堂) cũng là một cách gọi mẹ, nhưng thường dùng khi nói về mẹ của người khác thôi.
• Từ mẫu (慈母) thì lại nhấn mạnh sự hiền từ của mẹ.

Còn về chữ Mẹ trong tiếng Hán, đúng là chữ 妈 (mā) phổ biến nhất. Nhưng mà...

• U (母) cũng có nghĩa là mẹ, cổ hơn tí.
• Mà đấy, đôi khi ngôn ngữ lại là tấm gương phản chiếu văn hóa, nhỉ? Cái cách mình gọi mẹ, nó cũng nói lên nhiều điều về cách mình yêu thương và trân trọng mẹ mình đấy.

Tổ khảo tổ tỷ là ai?

Út hỏi khó Anh quá à! Để Anh kể cho Út nghe cái này...

Tổ khảo, tổ tỷ là ông bà (nội hoặc ngoại) đã khuất của mình đó Út. Còn nhạc tổ khảo, nhạc tổ tỷ thì để chỉ ông bà nội/ngoại của vợ mình đã mất. Anh nhớ hồi đám giỗ bà ngoại vợ (tức nhạc tổ tỷ của Anh), ở quê vợ tận Bến Tre, ai cũng gọi bằng danh xưng đó hết. Nghe lạ tai nhưng mà quen dần.

• Anh thấy người miền Tây mình trọng lễ nghĩa lắm.
• Cúng kiếng gì cũng phải đúng bài, đúng bản.

Còn tôn nữ tế là cháu nội rể, tức chồng của cháu nội mình đó Út. Thiệt tình là Anh chưa bao giờ dùng từ này, cũng chưa nghe ai gọi ai như vậy bao giờ luôn á.

Hiển khảo, hiển tỷ là cha mẹ đã mất. Cái này thì quen nè, trên bàn thờ nhà ai mà chả có. Lúc Anh viết gia phả dòng họ, mấy chú bác toàn bắt Anh phải ghi đúng như vầy.

Cuối cùng, cô tử là con trai tự xưng khi cha mất, còn cô nữ là con gái. Cái này Anh biết qua phim cổ trang thôi chứ ngoài đời chưa thấy ai xài cả.

Thế nào là dòng họ 3 đời?

Út đây! Dòng họ 3 đời á? Ôi trời, câu hỏi này khó đấy! Mà thôi kệ, cứ viết đại vậy.

• Đời thứ nhất: Cha mẹ mình. Đơn giản! Bố mình tên là Nguyễn Văn A, mẹ là Nguyễn Thị B. Hồi nhỏ, mẹ hay kể chuyện về dòng họ mình, nhiều lắm, phức tạp lắm. Mấy ông bà cố nội ngoại nữa chứ, chả nhớ nổi ai hết.

• Đời thứ hai: Anh chị em ruột của bố mẹ mình. Chắc cũng phải 7-8 người, nhưng mình chỉ biết vài người thôi, lâu rồi không liên lạc. Có người ở quê, có người ở thành phố. Mấy người họ hàng này mình chẳng thân thiết lắm. Chỉ nhớ mặt chứ không nhớ tên. Tên gì đó, mình quên rồi, già rồi trí nhớ kém.

• Đời thứ ba: Đây mới là vấn đề. Anh chị em con chú bác của bố mẹ mình. Hồi nhỏ mình hay về quê chơi, gặp họ nhiều lắm. Nhớ có anh Toàn, chị Thủy, rồi… Ôi dào, nhiều quá, không nhớ hết nổi. Mấy đứa cháu của các bác, các chú mình nữa. Lúc đó mình còn bé lắm. Mấy người này họ toàn ở quê thôi, mình cũng ít khi liên lạc.

Thế đó, gọi là dòng họ 3 đời. Rối rắm lắm! Mà sao phải hỏi mấy cái này làm gì nhỉ? Mình chẳng quan tâm mấy chuyện này. Chỉ biết đến bố mẹ mình thôi. Mấy người họ hàng xa xôi thì… thôi kệ đi. Ngại lắm. Giờ mình chỉ quan tâm đến cuộc sống của mình thôi.