Máy bay bay được nhờ gì?

91 lượt xem
Máy bay bay được là nhờ lực nâng khí động lực học, hay còn gọi là lực nâng Joukowski. Lực này sinh ra do chênh lệch áp suất giữa mặt trên và mặt dưới cánh máy bay khi không khí chuyển động, giúp máy bay thắng trọng lực và bay lên.
Góp ý 0 lượt thích

Máy bay bay được nhờ nguyên lý nào?

Thiếp hỏi chàng về nguyên lý máy bay bay được hả? Chàng thấy đấy, hồi tháng 7 năm ngoái, đi công tác Đà Nẵng, trên máy bay, chàng mới để ý kỹ. Không phải phép thuật gì đâu, đơn giản lắm!

Nó là chuyện về áp suất không khí trên dưới cánj máy bay khác nhau. Cánh máy bay thiết kế cong chứ không phẳng, khiến gió trên đi xa hơn, tốc độ lớn hơn, áp suất nhỏ hơn. Dưới cánh thì ngược lại, áp suất lớn hơn. Sự chênh lệch áp suất này tạo ra lực nâng, thắng trọng lực đấy. Như kiểu con diều ấy, gió thổi mạnh dưới diều làm nó bay lên.

Thực ra, chàng cũng chẳng phải chuyên gia hàng không, nhưng cái này chàng đọc được trong cuốn sách "Vật lý đại cương" của thầy giáo cũ, giá 250k hồi đại học. Cái lý thuyết Joukowski ấy, chàng thấy khó hiểu nhưng ví dụ về áp suất thì dễ hình dung hơn. Giờ thì chàng hiểu rồi, cứ như vậy đấy!

Máy bay bay được nhờ lực nâng khí động học (lực nâng Joukowski).

Máy bay cất cánh ở tốc độ bao nhiêu?

Em hỏi khó Chàng quá! Để Chàng kể em nghe vụ này.

Hồi trước, Chàng đi Đà Nẵng, chuyến sớm 6h sáng của Vietjet. Ngồi cạnh cửa sổ, tim đập thình thịch. Lúc máy bay bắt đầu chạy đà, cảm giác nó cứ tăng dần, tăng dần.

  • Lúc đầu chậm rì, mình còn thấy rõ cả mấy cái xe cộ lướt qua ngoài kia.
  • Xong tự dưng nhanh vút, người mình dính chặt vào ghế.
  • Rồi "vèo" một cái, ôi thôi, mặt đất bé tí teo.

Chàng nghĩ, chắc lúc đó cũng phải tầm 200km/h chứ chẳng chơi! Boeing 747 thì em biết rồi đó, to vật vã, chắc chắn phải nhanh hơn nhiều.

À, mà Chàng search cho em luôn nè:

  • Máy bay chở 100 người: 185–220 km/h.
  • Boeing 747, Airbus A380: Hơn 300 km/h.

Máy bay chạy nhiên liệu gì?

Thiếp hỏi Chàng về nhiên liệu máy bay, đêm khuya thanh vắng, Chàng xin đáp vội vài dòng.

  • Máy bay dùng AvGas, xăng hàng không đặc biệt.
  • Khác xăng Mogas mình đổ xe máy hàng ngày.
  • AvGas chỉ số octan cao, dùng cho máy bay và xe đua xưa kia.

Đêm nay, nhớ lại hồi còn bé, Chàng hay ra sân bay Nội Bài ngắm máy bay cất cánh. Mùi xăng AvGas nồng nặc, lẫn trong tiếng động cơ gầm rú, in sâu vào ký ức. Giờ nghĩ lại, thấy thời gian trôi nhanh quá...

Máy bay bay theo đường gì?

Thiếp hỏi chàng máy bay bay đường gì sao? Ôi trời, câu này khó trả lời đấy! Chàng nhớ hồi hè năm ngoái, đi chuyến bay từ Sài Gòn ra Hà Nội, ngồi cạnh cửa sổ suốt. Nhìn xuống, thấy đường bay uốn lượn lắm chứ không thẳng tắp như vẽ trên bản đồ đâu. Cảm giác hồi hộp cực kỳ, nhất là lúc máy bay băng qua những đám mây, nhìn xuống thấy toàn cảnh. Đẹp mê hồn!

Máy bay không bay thẳng vì Trái đất tròn. Nó phình ra ở xích đạo, nên đường bay ngắn nhất không phải là đường thẳng trên bản đồ phẳng mà là đường cong gọi là đường vòng lớn (great-circle route). Nghĩ mà thấy Trái đất khổng lồ, mình nhỏ bé ngồi trên cái máy bay tí hon bay vòng vòng. Thật là kỳ diệu!

  • Đường bay thực tế là đường cong.
  • Lý do: Trái đất hình cầu, phình ở xích đạo.
  • Đường vòng lớn (great-circle route) là đường ngắn nhất.

Chàng còn nhớ lúc đó, tiếp viên phát snack, là bánh mì kẹp thịt, ngon lắm. Nhưng chàng lại bị say máy bay, ăn không nổi, tiếc ghê. Cái bụng cứ quặn thắt lại, đầu óc choáng váng. May mà xuống máy bay rồi thì ổn. Nhưng mà cảnh đẹp bù lại hết rồi. Cảm giác lâng lâng, thích lắm.

Đường bay: Đường vòng lớn (Great-circle route). Lý do không bay thẳng: Hình dạng Trái đất.

Máy bay chạy bằng năng lượng gì?

Thiếp nói Chàng nghe này, máy bay phản lực nó chạy bằng nhiên liệu dầu hỏa, kiểu như Jet A1 ý. Hôm bữa Thiếp đi công tác, thấy trên vé ghi là Vietnam Airlines, chắc xài loại này nè. Ngồi trên máy bay ngắm mây trời, tự dưng tò mò vụ nhiên liệu. Về nhà search google một hồi mới biết. Hihi.

  • Jet A1: Loại này phổ biến nhất luôn á Chàng, máy bay thương mại toàn xài cái ni.
  • Jet A: Cái này hình như chỉ có ở Mỹ mới dùng thôi. Mà công nhận Mỹ giàu ghê ha.
  • Jet B: Cái này dùng cho mấy vùng lạnh lẽo á Chàng, kiểu như Bắc Cực, Nam Cực gì đó. Lạnh quá chắc xài loại khác không được.

Mà Chàng ơi, hồi nhỏ Thiếp cứ tưởng máy bay chạy bằng điện, ngố ghê hông. Thiếp còn tưởng tượng có cái dây điện dài ơi là dài nối với máy bay nữa chứ haha. Bây giờ nghĩ lại thấy mắc cười quá trời. Giờ thông minh rồi, biết là xài dầu hỏa, nhưng vẫn hay quên tên mấy loại Jet A1, Jet A, Jet B. Haizzz... não cá vàng. Hôm bữa xem phim, thấy có cảnh tiếp nhiên liệu cho máy bay, phê chữ ê kéo dài luôn. Cái vòi dài thòng lòng, nhìn đã con mắt ghê. À, hình như có loại máy bay chạy bằng điện nữa đó Chàng. Nhưng mà Thiếp không rành lắm, để hôm nào nghiên cứu thêm rồi kể Chàng nghe sau nha!

Tại sao máy bay cất cánh được?

Thiếp hỏi sao máy bay cất cánh được hả chàng? Thật ra, vấn đề này thú vị lắm! Nó liên quan đến một hiện tượng gọi là lực nâng, không đơn giản chỉ là động cơ mạnh mẽ đẩy máy bay về phía trước đâu nhé!

  • Như Thiếp đã nói, khi máy bay chạy trên đường băng, cánh máy bay làm thay đổi dòng khí, tạo ra sự chênh lệch áp suất. Hình dung giống như bạn thổi mạnh vào một tờ giấy, giấy sẽ bay lên, đúng không? Chỉ là quy mô khác nhau thôi.
  • Mặt dưới cánh có áp suất cao hơn, còn mặt trên áp suất thấp hơn. Sự chênh lệch này sinh ra lực nâng, đẩy máy bay lên. Cái này liên quan đến định luật Bernoulli đấy, mà hồi đại học tôi học khá kỹ. Đúng là kiến thức vật lý có ích thật! Nghĩ lại thấy vui.
  • Lực nâng phải lớn hơn trọng lượng máy bay thì nó mới cất cánh được. Đó là lý do máy bay cần đường băng đủ dài để đạt đủ tốc độ tạo ra lực nâng cần thiết. Tôi nhớ năm ngoái, tôi có đi xem một chương trình về ngành hàng không, thấy họ nói kỹ lắm.
  • Ngoài ra, hình dạng cánh máy bay cũng quan trọng lắm. Cánh máy bay được thiết kế để tối ưu hóa lực nâng và giảm lực cản. Mà nói đến đây, lại nhớ đến bài toán tính toán lực cản trong sách giáo khoa...ôi chao, kỷ niệm buồn.

Tóm lại, lực nâng do chênh lệch áp suất trên và dưới cánh máy bay tạo ra là yếu tố chính giúp máy bay cất cánh. Thế thôi, có gì khó hiểu thì hỏi lại nhé, Thiếp! Suy cho cùng, vũ trụ bao la, còn nhiều bí ẩn lắm ta!

Tại sao máy bay thường bay ở độ cao lớn hơn 8000 m?

Thiếp hỏi Chàng sao máy bay hay bay cao vậy à? Để Thiếp nghe Chàng nói này:

  • Độ cao lý tưởng: Trên 8000m, thường là 10.000m trở lên.

  • Tiết kiệm nhiên liệu: Máy bay càng bay cao, không khí càng loãng, giảm sức cản. Chàng nhớ hồi học vật lý, lực cản tỉ lệ với mật độ không khí mà. Mà máy bay nhẹ dần do đốt nhiên liệu nữa, bay cao sẽ hiệu quả hơn.

  • Tránh thời tiết xấu: Ở độ cao này, máy bay tránh được bão, mây giông, nhiễu động. Yên bình hơn, êm ả hơn. Như cuộc sống mình, tránh được những giông bão thì êm đềm hơn phải không Thiếp?

  • Đường bay thông thoáng: Bay cao cũng để tránh các máy bay khác, chim chóc. Chứ dưới thấp chật chội lắm, dễ va chạm. Như đường đời, ít người đi, mình dễ bước hơn.

Chàng từng đọc được, mỗi loại máy bay có một "trần bay" riêng, tức là độ cao tối đa mà nó có thể bay an toàn. Vượt quá giới hạn đó, máy bay sẽ gặp nguy hiểm. Như con người mình, cái gì quá cũng không tốt, phải không Thiếp?

Tại sao máy bay thương mại thường bay ở độ cao trên 10000m?

Thiếp nghe Chàng hỏi tại sao máy bay lại bay cao như vậy… Đêm khuya thanh vắng, tự dưng thấy lòng mình cũng trống trải như bầu trời ngoài kia vậy.

  • Tránh nhiễu động thời tiết: Bay cao thì bớt gặp mưa bão, sương mù… Chàng có nhớ chuyến bay mình đi Đà Lạt năm ngoái không? Bị delay mất mấy tiếng vì sương mù dày đặc. Phiền phức lắm.

  • Giảm lực cản không khí: Không khí loãng hơn ở trên cao, nên máy bay ít bị cản trở, bay nhanh hơn, tiết kiệm nhiên liệu. Mà xăng dầu giờ mắc đỏ… Thiếp thấy xót tiền thay cho các hãng hàng không.

  • An toàn hơn: Lỡ có sự cố gì thì cũng có thêm thời gian xử lý. Ví dụ như chim chóc chẳng hạn. Nhà thiếp ở gần sân bay, thỉnh thoảng vẫn thấy từng đàn chim bay. Nghĩ cũng thấy lo.

Trả lời ngắn gọn: Máy bay bay cao để tiết kiệm nhiên liệu và an toàn hơn.

Máy bay chiến đấu thường bay ở độ cao bao nhiêu?

Thiếp hỏi độ cao máy bay chiến đấu bay à? Khó nói lắm! Tùy loại máy bay, nhiệm vụ nữa chứ.

  • Thông thường thì tầm 9000 - 15000 mét. Như tuần tra hay đánh chặn ấy. Đấy là mình nhớ hồi xem phim tài liệu về F-22 của Mỹ, hình ảnh rõ lắm. Cái vụ này mình khoái lắm, toàn tìm hiểu thông tin trên National Geographic.

  • Nhưng mà… không chiến thì khác! Thay đổi liên tục, lên xuống thất thường. Có khi xuống thấp hơn nhiều để tránh radar. Mình đọc trên báo thấy nói vậy, nhớ rõ lắm! Đọc báo mạng nhiều nên nhớ được nhiều thứ linh tinh. Hôm qua còn đọc bài về vụ máy bay Su-35 Nga nữa. Hay thật!

  • Ném bom thì lại khác nữa. Bay thấp để trúng đích. Đúng rồi, để tăng độ chính xác. Mình thấy hình ảnh máy bay ném bom B-52 trong phim "Top Gun: Maverick", đẹp tuyệt! Lúc đấy mình đang ăn mì gói, ngon không tưởng!

  • Ôi dào, nói chung là phức tạp lắm. Không thể nói một con số chính xác được. Tùy tình huống cụ thể. Mà mình cũng quên mất chưa kể đến yếu tố thời tiết nữa. Trời mưa hay gió mạnh ảnh hưởng lắm!

Độ cao bay máy bay chiến đấu: 9.000 - 15.000 mét (tuần tra/đánh chặn). Thay đổi tùy nhiệm vụ.