Người Bắc gọi dĩa là gì?

Người Bắc gọi đĩa là gì? Câu hỏi tưởng chừng đơn giản, nhưng lại mở ra cả một vùng trời ký ức về quê hương, về những bữa cơm gia đình ấm áp. Dĩ nhiên, với tôi, người gốc Hà Nội, câu trả lời dứt khoát là "bát"! Nghe từ "dĩa", tôi thấy cứ... xa lạ, kiểu như nghe giọng người ngoài nói chuyện ấy. Nó thiếu đi cái gì đó rất đỗi thân quen, rất đỗi… Bắc Bộ.

Bát, với tôi, không chỉ là một vật dụng đơn thuần. Đó là bát canh cua đậm đà hương vị đồng quê, là bát cháo gà nóng hổi xua tan cái lạnh mùa đông, là bát phở thơm lừng dậy mùi quế hồi. Mỗi cái bát, dù là bát sứ trắng trơn hay bát men lam sẫm màu, đều mang theo cả một câu chuyện, cả một ký ức. Nó là một phần không thể thiếu của những bữa cơm gia đình sum họp, của những buổi chiều nhâm nhi trà nóng bên hiên nhà.

Tôi nhớ hồi nhỏ, bà ngoại vẫn hay kể chuyện về những chiếc bát sành cũ kỹ, mỗi cái đều có vết sứt mẻ, nhưng vẫn được bà nâng niu trân trọng. Những chiếc bát ấy, đã chứng kiến bao nhiêu năm tháng thăng trầm của gia đình, đã đựng biết bao nhiêu bữa cơm ngon lành. Cái cảm giác cầm chiếc bát ấy trên tay, thật ấm áp và gần gũi biết bao. Nó khác hẳn cái cảm giác cầm một cái "dĩa", cái từ nghe cứng nhắc, lạnh lẽo và… thiếu tình cảm.

Thực ra, tôi biết là tùy theo vùng miền, người ta có những cách gọi khác nhau. Có thể ở một số vùng quê Bắc Bộ, người ta vẫn dùng từ "đĩa" hoặc đơn giản là "bát" thôi, bỏ qua từ "ăn". Nhưng với tôi, "bát ăn" vẫn là từ ngữ quen thuộc nhất, gần gũi nhất và mang đậm chất Bắc Bộ nhất. Thậm chí, nếu bạn hỏi tôi "cho tôi một cái đĩa đựng rau", tôi vẫn sẽ khó chịu một chút và sửa lại thành "cho tôi một cái bát đựng rau". Đó là sự khác biệt rất nhỏ, nhưng lại thể hiện một sự gắn bó sâu sắc với văn hoá, với ngôn ngữ của quê hương.

Có thể những người miền Nam sẽ thấy lạ lùng, nhưng với tôi, đó chính là cái "chất" riêng, cái nét đẹp riêng của ngôn ngữ và văn hoá vùng miền. Và đối với tôi, "bát" vẫn luôn là từ ngữ thân thuộc và ấm áp nhất để gọi cái vật dụng quen thuộc ấy.