Ăn chay bên Phật kiêng ăn gì?

Ăn chay theo đạo Phật cần kiêng những thực phẩm nào?

À, cái vụ ăn chay này nha, với tụi Phật giáo Bắc tông á, mình thấy là có cái "ngũ vị tân" đó. Tụi mình là kiêng thiệt.

Năm cái thứ đó là hành nè, tỏi nè, hẹ nè, kiệu, với cái tên nghe hơi lạ là hưng cừ gì đó. Mấy cái này nó có cái mùi hơi hăng hăng, cay cay á.

Hồi xưa, lúc mình mới tập ăn chay á, cái vụ tỏi với hành là mình thấy khó nhất luôn. Nhiều món chay mà cho vô có chút xíu là nó thơm lừng lên liền, ăn không quen là cứ thấy "nặng" sao á.

Mà cái "hưng cừ" đó thì ít thấy ai nhắc tới thiệt. Chắc là nó cũng giống giống mấy cái kia thôi, chủ yếu là để tạo cái mùi vị đặc trưng thôi ha.

Thực ra, mình thấy ăn chay không có ngũ vị tân này á, nó hay lắm. Mình thấy mình ăn uống nó thanh đạm hơn hẳn, cảm giác cơ thể nó nhẹ nhõm hơn nữa đó.

Tóm tắt cho dễ hiểu nè: Theo Phật giáo Bắc truyền, ăn chay cần kiêng ngũ vị tân: hành, tỏi, hẹ, kiệu, và hưng cừ.

Thế nào là giữ chay kiêng thịt?

Anh ơi, Út hỏi gì giữ chay kiêng thịt hả? Út nhớ hồi xưa má anh hay nhắc hoài, mà anh hay quên lắm. Để Anh nói Út nghe, cái này không phức tạp đâu. Giữ chay là giảm bớt lượng thức ăn tiêu thụ trong ngày, thường là một bữa no, hai bữa phụ nhẹ. Còn kiêng thịt là tránh ăn thịt động vật máu nóng như heo, bò, gà, vịt... Út hiểu hông? Anh nhớ có lần anh lén ăn miếng thịt kho tàu mà sợ muốn chết, không dám nói ai luôn.

Mục đích chính của mấy cái này trong đạo Công giáo mình á, nó là để tập sám hối, rèn luyện ý chí, với kết hợp với sự khổ nạn của Chúa Giêsu đó Út. Út cứ nghĩ đơn giản là mình hy sinh một chút gì đó vì Chúa vậy. Anh thì hồi đó cứ thấy sao khổ quá trời, nhưng lớn lên mới hiểu ra ý nghĩa nó sâu sắc hơn nhiều.

• Các ngày buộc giữ chay và kiêng thịt trong năm 2024:

  • Thứ Tư Lễ Tro (14 tháng 2 năm 2024): Buộc giữ chay và kiêng thịt.
  • Thứ Sáu Tuần Thánh (29 tháng 3 năm 2024): Buộc giữ chay và kiêng thịt.
  • Tất cả các ngày Thứ Sáu trong Mùa Chay 2024: Buộc kiêng thịt (trừ khi có Lễ Trọng trùng vào).

• Đối tượng buộc:

  • Giữ chay: Mọi tín hữu từ 18 tuổi đến hết 59 tuổi.
  • Kiêng thịt: Mọi tín hữu từ 14 tuổi trở lên.

• Những ai được miễn: Người già yếu, người bệnh, phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú, người lao động chân tay nặng nhọc, người không có khả năng tài chính mua thức ăn khác.

• Thực phẩm được phép ăn vào ngày kiêng thịt:

  • Cá và hải sản.
  • Trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa.
  • Rau củ, hoa quả, các loại đậu.
  • Thức ăn chay (không có thịt động vật máu nóng).

Cái này anh nhớ hồi đó linh mục có giảng kỹ lắm, mà anh thì cứ ngồi gãi đầu gãi tai. Giờ nghĩ lại thấy mình lúc đó ngớ ngẩn ghê. Thôi, Út cứ nhớ mấy ý chính này là được nha. Chuyện quan trọng đó.

Ăn chay kị gì?

Út hỏi ăn chay kị gì hả? Trời ơi, cái này Anh biết nè, tại hồi trước bà dì bên ngoại Anh cũng ăn chay trường đó, nên Anh rành mấy cái này ghê gớm lắm luôn. Nói chung thì cơ bản nhất là mình phải tránh xa tất cả thịt động vật nha Út, thịt heo bò gà vịt gì đó là không đụng tới một miếng nào luôn.

Rồi á, ngoài thịt ra thì còn mấy cái này nữa nè Út, nghe kỹ nha không là lộn xộn đó. Anh nói thật á, cái này quan trọng lắm đó, ăn chay mà lỡ dính vô là coi như... công cốc à. Dì Anh lúc trước kỹ lắm, mua đồ ăn còn phải hỏi người bán xem có dính gì không nữa, cẩn thận lắm luôn.

Đây, mấy cái Út cần phải nhớ nè:

• Các Loại Thịt Và Hải Sản: Bao gồm thịt gia súc, gia cầm, cá, tôm, cua, mực và tất cả các sản phẩm chế biến từ chúng.
• Trứng Và Các Chế Phẩm Từ Trứng: Trứng gà, vịt, cút, ngỗng và các món ăn có sử dụng trứng như bánh ngọt, kem.
• Sữa Và Các Chế Phẩm Từ Sữa: Sữa bò, sữa dê, phô mai, bơ, sữa chua, kem (đối với người ăn chay thuần).
• Các Loại Gia Vị Và Nguyên Liệu Có Nguồn Gốc Động Vật: Nước mắm, mắm tôm, mỡ động vật, dầu hào (truyền thống), gelatine.
• Một Số Loại Thực Phẩm Khác Cần Cân Nhắc: Hành, hẹ, tỏi, nén, kiệu (ngũ vị tân) thường được tránh trong một số trường phái ăn chay.

Ăn chay ăn vặt món gì?

Út ơi, cái thú ăn vặt chay này nó cứ như sương khói mong manh vậy đó. Nhớ cái chiều mưa lất phất, ngồi bên khung cửa cũ, tay mân mê miếng bánh bột lọc dai dai, nhân nấm nghe thơm lừng. Cảm giác như cả thế giới thu bé lại bằng cái miếng bánh nhỏ xinh ấy. Bánh bột lọc chay đúng là một phép lạ nho nhỏ.

Rồi có lúc thèm cái vị the the cay cay của bánh tráng trộn, cái màu sắc rực rỡ của rau răm, đu đủ, đậu phộng. Như một bản giao hưởng của vị giác, nó cứ nhảy múa trong miệng, làm quên hết mọi buồn lo ngoài kia. Thế giới của những món ăn vặt chay thực sự đa dạng và hấp dẫn.

Còn cái bánh khoai mỡ chiên giòn, nó giòn tan trong miệng, vị ngọt bùi của khoai quyện với lớp vỏ vàng ươm, thơm lừng mùi dầu mới. Cứ nhắm mắt lại là thấy cái ánh chiều tà buông xuống, nghe tiếng chim lảnh lót. Bánh khoai mỡ chiên giòn mang đến sự ấm áp và ngon miệng.

Và bánh chuối nướng, cái mùi thơm nồng nàn tỏa ra khi bánh vừa ra lò. Ăn một miếng, cái vị ngọt dịu của chuối chín, thêm chút nước cốt dừa béo ngậy. Bánh chuối nướng là hương vị quê nhà mộc mạc.

Nhớ ngày còn bé, mẹ hay làm bò bía chay. Cái vị thanh đạm của bánh tráng mỏng tang, quyện với rau sống tươi rói, đậu phộng rang bùi bùi. Bò bía chay là ký ức tuổi thơ dịu dàng.

Thông tin bổ sung:

• Bánh bột lọc chay: Thường làm từ bột năng, nhân nấm hương, nấm mèo, cà rốt, đậu xanh, gia vị. Chấm kèm nước tương hoặc nước mắm chay.
• Bánh tráng trộn: Phổ biến với bánh tráng cắt sợi, trộn cùng rau răm, đu đủ bào sợi, đậu phộng rang, sa tế, dầu hành, tắc.
• Bánh khoai mỡ chiên giòn: Khoai mỡ nghiền nhuyễn, trộn bột, chiên vàng giòn.
• Bánh chuối nướng: Chuối chín tán nhuyễn, trộn bột, cốt dừa, nướng chín thơm.
• Bánh gạo cay (Tokbokki) Hàn Quốc: Làm từ bánh gạo, sốt gochujang cay ngọt, có thể thêm rau củ.
• Bắp xào bơ: Bắp hạt luộc/hấp, xào với bơ, hành lá, gia vị.
• Bingsu (trái cây tô): Đá bào mịn phủ trái cây tươi, siro, sữa đặc.
• Bò bía/bì cuốn chay: Bánh tráng cuốn với rau sống, bún, đậu hũ, nấm, củ sắn, hành lá, chấm tương đậu phộng.

Thế nào là thuần chay?

Út ơi, thuần chay là không ăn gì từ con vật hết đó. Kiểu là thịt, cá, gà vịt, rồi sữa, trứng, phô mai, haiz, cả mật ong nữa, cái gì mà có liên quan đến con vật là bỏ hết.

Chế độ ăn này có cái hay là tốt cho sức khỏe, nhiều nghiên cứu nói vậy, kiểu mình ăn nhiều rau củ quả đồ đó. Với lại bảo vệ môi trường nữa, nghe nói sản xuất thịt tốn nhiều tài nguyên lắm.

Mà nói cái mặt trái ha... thiếu chất là có nha. B12 với sắt với omega-3, mấy cái này từ thịt cá dễ kiếm lắm. Ăn chay mà không biết cách là dễ bị thiếu. Thiếu B12 là mệt lắm đó nha, thần kinh với máu bị ảnh hưởng. Nên là phải bổ sung, kiểu uống vitamin hay ăn mấy cái thực phẩm tăng cường.

Rồi còn tiện lợi nữa, đi ăn ngoài hay đi du lịch nhiều khi khó kiếm món. Giờ cũng đỡ hơn rồi, nhiều chỗ có món chay ngon. Nhưng mà đôi lúc vẫn thấy bất tiện thật. Nhớ hồi trước đi camp, chỉ có mì gói với rau luộc.

Đây nè, cụ thể hơn cho dễ hiểu nè:

• Thịt: Bò, heo, gà, vịt, cừu, cá, tôm, cua, ghẹ... cái gì mà từng là con vật sống là không ăn.
• Sản phẩm từ động vật:
  • Sữa và các chế phẩm từ sữa (sữa chua, phô mai, bơ).
  • Trứng.
  • Mật ong.
• Thực phẩm có nguồn gốc động vật gián tiếp: gelatin (thường trong kẹo dẻo), một số loại phẩm màu tự nhiên (như carmine).

Thấy không? Khắt khe lắm luôn á. Mà mình thì thấy hay, vì nó làm mình suy nghĩ nhiều hơn về cái mình ăn, rồi cũng ý thức hơn về thế giới xung quanh.

Bột ngọt làm từ gì ăn chay được không?

Út à, cái vụ bột ngọt này anh cũng từng lăn tăn lắm đó. Nhớ hồi Tết năm 2022, cả nhà qua nhà dì Bảy ăn chay trường, tự nhiên anh thấy dì nêm nếm gì đó mà mùi thơm y chang bột ngọt, anh mới tá hỏa! Tưởng dì quên, lén lút nêm thịt vô hay sao á.

Anh hỏi dì liền, dì cười khúc khích bảo "Đồ ngốc! Bột ngọt bây giờ có loại từ thực vật rồi, ăn chay vô tư luôn." Anh nghe xong mừng húm, đúng là hết hồn chim én. Từ đó anh mới để ý kĩ hơn mấy cái thành phần trên bao bì đó Út.

Giờ thì anh tự tin lắm. Đi chợ hay đi ăn ngoài, anh cũng biết hỏi hoặc nhìn nhãn mác. Quan trọng là Út phải chọn đúng loại nha, đừng có nhầm lẫn. Nhiều người không biết cứ tưởng tất cả bột ngọt đều như nhau là sai bét luôn đó Út.

• Bột ngọt (MSG) là Monosodium Glutamate, một chất tăng cường vị umami.
• Hiện nay, phần lớn bột ngọt thương mại được sản xuất qua quá trình lên men các nguyên liệu thực vật như mía, củ cải đường, khoai mì (sắn).
• Vì vậy, các sản phẩm bột ngọt từ nguồn thực vật này hoàn toàn phù hợp cho người ăn chay.
• Người ăn chay cần kiểm tra nhãn mác để đảm bảo không có thành phần phụ gia nào không mong muốn, dù trường hợp này rất hiếm.
• Các tổ chức y tế trên thế giới khẳng định bột ngọt an toàn khi dùng ở liều lượng hợp lý.

Ăn chay đạo thiên chúa được ăn gì?

Út à, chiều nay gió cứ se se ngoài hiên... Anh nhớ những chiều chay tịnh, nhà mình thường vắng đi mùi thịt. Kiêng thịt đỏ thôi em, những thứ có máu nóng như bò, heo, gà, vịt... đó. Bàn cơm lúc ấy thật lạ, nhưng lại bình yên đến lạ. Anh nhớ mình hay ra vườn, nhìn mấy chậu hoa cúc vàng ươm... Cứ nghĩ đến những ngày chay, lòng mình cũng thấy dịu lại, em biết không?

Không phải là không có gì đâu Út. Anh nhớ những mẻ trứng gà ta vàng ruộm, hay tô canh rau dền tím ngắt. Sữa tươi mình vẫn uống, rồi phô mai nữa. Hải sản thì đủ loại, từ con tôm nhảy tanh tách tới cá biển. À, rồi còn mấy món đặc biệt, như ếch hay nhái đó Út, mấy loại máu lạnh mình vẫn được ăn. Lạ lẫm mà thành quen, thành một phần của mùa chay tĩnh lặng, em nhỉ?

Đó, chỉ là kiêng thịt động vật máu nóng thôi Út. Còn lại, bao nhiêu thứ rau củ quả, bao nhiêu hương vị đất trời vẫn còn đó, mời gọi mình... Anh hay nghĩ, chay tịnh không chỉ là kiêng khem món ăn, mà còn là cả một sự lắng đọng trong tâm hồn, chờ đợi một điều gì đó thiêng liêng sắp tới... như ánh nắng hoàng hôn đang rọi vào mắt anh bây giờ...

• Thời điểm kiêng thịt trong Công Giáo:
  • Thứ Sáu mỗi tuần, trừ các ngày lễ trọng.
  • Thứ Tư Lễ Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày kiêng thịt và ăn chay.
  • Các ngày khác trong Mùa Chay (trừ Chủ Nhật) là thời gian khuyến khích chay tịnh.
• Quy định kiêng thịt:
  • Kiêng thịt động vật máu nóng (bò, heo, gà, vịt).
  • Được phép ăn trứng, sữa, sản phẩm từ sữa, cá, hải sản.
  • Được phép ăn thịt động vật máu lạnh (ếch, nhái).
  • Kiêng thịt không áp dụng cho gia vị từ thịt.
• Đối tượng áp dụng:
  • Người từ 14 tuổi trở lên giữ luật kiêng thịt.
  • Người từ 18 đến 59 tuổi giữ luật ăn chay (một bữa no, hai bữa lỡ) vào Thứ Tư Lễ Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh.
  • Miễn trừ cho người ốm, thai phụ, lao động nặng nhọc.

Ăn chay gồm những thực phẩm gì?

Trời đất ơi Út, hỏi cái câu dễ như ăn cháo sườn. Ăn chay là ăn tuốt tuồn tuột mọi thứ không phải là con vật nó đang chạy nhảy đó. Cứ cái gì mọc từ dưới đất chui lên là ăn được hết, hiểu chửa?

Người ăn chay chủ yếu ăn thực phẩm từ thực vật như ngũ cốc, đậu, hạt, rau củ, trái cây. Tùy trường phái, họ có thể ăn thêm trứng, sữa và mật ong hoặc không.

Nói cho dễ hiểu nè, ăn chay là ăn cơm với rau, ăn cháo với nấm, ăn xôi với đậu... nói chung là ăn mấy cái thứ mà bình thường mình ăn kèm với thịt cá đó, giờ bỏ thịt cá ra. Đơn giản như đang giỡn. Anh mày hồi đó ăn chay trường một tháng mà sút 3 ký đó Út, người nó nhẹ như con chuồn chuồn đạp phải cứt vậy đó.

Cụ thể hơn cho cái đầu óc đơn giản của Út nè:

• Tinh bột no lặc lè: Cơm, bún, phở, khoai, bắp... cứ cái gì ăn vô mà thấy ngang ngang cái bụng là nó đó.
• Rau củ quả cả vườn: Ăn như trâu ăn cỏ vậy đó, từ cọng rau muống ngoài ao tới trái sầu riêng trong vườn thúi um lên cũng chén tuốt.
• Các loại hạt, đậu: Đậu phộng, đậu nành, hạt điều... nhai rôm rốp cho cái hàm nó hoạt động chớ không nó mọc rêu bây giờ.
• Nấm các loại: Nấm đông cô, nấm rơm, nấm mèo... nhìn như cái ô tí hon, ăn dai dai sực sực giả bộ làm thịt gà cũng vui.

Mà ăn chay nó cũng có năm bảy đường nữa nghe chưa, không phải ai cũng giống ai đâu.

• Ăn chay có trứng có sữa (Lacto-ovo vegetarian): Kiểu này là ăn chay nhưng vẫn còn vương vấn trần tục, thèm béo thèm thơm của trứng sữa.
• Ăn chay có sữa, không trứng (Lacto-vegetarian): Chắc sợ con gà nó bị vô sinh hay gì nên không ăn trứng của nó.
• Ăn chay có trứng, không sữa (Ovo-vegetarian): Mấy người này chắc ghét con bò, không thèm uống sữa của nó.
• Ăn chay thuần (Vegan): Đây là trùm cuối. Không dính dáng gì tới động vật hết, từ thịt cá tới trứng sữa, mật ong của con ong cũng né luôn. Mấy người này là hệ tư tưởng cứng như đá, tôn trọng cả quyền lợi của con ong luôn mới ghê.

Theo Phật kiêng ăn gì?

Út hả, Út hỏi gì mà khó quá trời luôn. Kiêng ăn gì hả? Trời ơi, nhiều khi tui cũng lộn xộn lắm đó nha. Cứ nghĩ đơn giản là thịt thôi. Mà đâu phải. Còn đủ thứ nữa.

Tui nhớ hồi đi chùa với bà ngoại, bà nói kỹ lắm mà giờ cứ nghĩ tới. Mà thôi, Út cứ nhớ cái này là cơ bản nhất nè:

• Thịt động vật và các sản phẩm từ chúng: Cái này là cái chính, chắc chắn luôn.
  • Thịt đỏ (bò, heo, dê, cừu).
  • Thịt gia cầm (gà, vịt, ngỗng).
  • Thịt hải sản (cá, tôm, cua).
  • Trứng (tất cả các loại).
  • Sữa và các chế phẩm từ sữa (phô mai, bơ, sữa chua) – tuỳ phái.
• Các loại gia vị nồng, cay: Út có biết không, hành, tỏi, hẹ, kiệu, củ nén đó. Mấy cái này cũng kiêng luôn đó. Tự dưng tui thắc mắc sao lại kiêng mấy món đó ha, chắc là do nó kích thích quá hay sao á Út? Hay làm mình khó tịnh tâm.
• Chất kích thích: Rượu, bia, thuốc lá thì khỏi nói rồi, cái này là chắc chắn phải kiêng rồi.

Tự nhiên nói tới ăn chay, tui lại nhớ món nem chay dì làm ngon bá cháy luôn. Chắc bữa nào Út qua tui làm cho Út ăn thử nha. Hay Út muốn ăn món chay nào nữa không? Chắc ăn chay cũng tốt cho sức khỏe nữa Út ha, thấy mấy bà cô chú ăn chay nhìn trẻ ghê. Mà sao dạo này tui cứ thèm thịt hoài à, khó ghê.